YEREL LEZZETLERDEN DÜNYA SAHNESİNE

Ortak hedefler doğrultusunda kentin gelişimine katkı sunan kent paydaşlarının, geleceğe yönelik ortaya koydukları vizyon ve belirledikleri hedefler doğrultusunda kentin ekonomik, kültürel ve sosyal yaşamına sağladıkları katkılar büyük önem taşımaktadır.

Bu bağlamda kentin ulusal ve uluslararası alanda kazandığı tanınırlık, söz konusu vizyonun başarısını ve bu doğrultuda ortaya konulan katkıların etkisini yansıtan önemli bir gösterge niteliği taşımaktadır. Unutulmamalıdır ki güçlü kentler, vizyon sahibi temsilcilerin iş birliği ve ortak akıl çerçevesinde hareket etmesiyle yükselmektedir.

Çünkü kurumların sorumluluğu, temsil ettikleri sektörü geliştirmek, ekonomik değer yaratmak ve ticari faaliyetleri desteklemekle sınırlı değildir. Aynı zamanda temsil ettikleri ülke ve kentlerin kültürel kimliğini korumak, tanıtmak ve bu değerleri gelecek kuşaklara aktarmak gibi önemli bir misyonları da bulunmaktadır.

Özellikle geleneksel üretim biçimleriyle ortaya çıkan yerel ürünler, ait oldukları coğrafyanın tarihini, yaşam biçimini, üretim kültürünü ve toplumsal hafızasını yansıtan önemli kültürel miras unsurlarıdır.

Bir peynirin, bir şarabın, zeytinyağının ya da geleneksel bir ürünün değeri, yalnızca lezzeti ve ekonomik karşılığıyla ölçülemez. Bu ürünler, üretildikleri coğrafyanın doğal koşullarını, geleneklerini, bilgi birikimini ve kültürel birikimini de temsil eder.

Dolayısıyla yerel ürünlerin yalnızca üretilmesinin dışında ulusal ve uluslararası platformlarda tanıtılması, yalnızca üreticilerin ve sektörün gelişmesine değil, aynı zamanda kentlerin kültürel kimliklerinin görünürlük kazanmasına, kültürel miraslarının tanınmasına ve gastronomi odaklı kültür turizminin gelişmesine de katkı sağlamaktadır.

21. yüzyılda gastronomi, turizmin tamamlayıcı bir unsuru olmaktan çıkarak başlı başına bir seyahat motivasyonuna dönüşmüştür. İnsanlar artık yalnızca bir kenti görmek için değil, bilgi edinmeyi ve turizm ürünleriyle ilgili nitelikleri veya özellikleri anlamayı, o kentin mutfağını tanımak, yerel ürünlerini tatmak, üretim geleneklerini keşfetmek ve bu kültürün bir parçası olmak için de seyahat etmektedir.

Bu açıdan yerel ürünlerin uluslararası yarışmalarda, festivallerde ve tanıtım organizasyonlarında yer alması, kentlerin ve ülkelerin gastronomi kimliklerinin dünya çapında tanınması için önemli fırsatlar yaratmaktadır.

Bu noktada, 1995 yılından bu yana İngiltere'de faaliyet gösteren Nitelikli Gıda Loncası (Guild of Fine Food) dikkat çekici bir örnek olarak karşımıza çıkıyor. 12.000'den fazla işletme sahibini bir araya getiren kuruluş; bağımsız yiyecek-içecek perakendecilerini ve üreticileri desteklemeyi, sektörde mükemmelliği teşvik etmeyi ve İngiltere'den ve dünyanın dört bir yanından kaliteli yiyecek ve içecekleri tanıtmayı amaçlıyor.

Kuruluşun bu misyonunu uluslararası ölçekte görünür kılan ve desteklediği en önemli etkinliklerden biri Dünya Peynir Ödülleri (World Cheese Awards)yarışmasıdır. Dünyanın farklı ülkelerinden peynir üreticileri, geleneksel üretim yöntemlerini ve özgün peynir kültürlerini paylaşmak üzere her yıl farklı bir ülkede buluşmaktadır. Etkinlikte peynirin yalnızca bir gıda ürünü olarak değil, aynı zamanda ait olduğu coğrafyanın kültürel kimliğini ve üretim mirasını temsil eden bir değer olduğunu öne çıkarmaktadır.

Gerçek anlamda küresel bir peynir etkinliği olan bu yarışmaya bugüne kadar Türkiye’den katılım sağlayarak ödül alan olup olmadığı konusundaki araştırmada; 17 Kasım 2017 tarihinde İngiltere'nin Londra kentinde düzenlenen Dünya Peynir Ödülleri'nde, Türkiye'den AK Gıda tarafından yarışmaya sunulan İçim Labne’nin, altın madalyayla ödüllendirildiğini tespit ettim.

Bir diğer önemli katılım ise 2023 yılında Norveç'in Trondheim kentinde düzenlenen yarışmada gerçekleşmiştir. Balıkesir Büyükşehir Belediyesi öncülüğünde Balıkesir'in yöresel peynirlerinden Bükdere Küflü Katık, Manyas Kelle, İvrindi Kelle, Savaştepe Mihaliç Kelle ve Kirli Hanım Peyniri yarışmaya sunulmuştur. 43 ülkeden 4.502 peynirin değerlendirildiği yarışmada Balıkesir'in “Kirli Hanım Peyniri” bronz madalya kazanmıştır. Bu peynirin uluslararası bir yarışmada ödüllendirilmesi Balıkesir'in yerel peynir çeşitliliğinin ve gastronomi potansiyelinin uluslararası düzeyde tanıtılması açısından değeri büyüktür.

Ülkelerin 2019-2023 yılları arasındaki peynir üretimlerini incelediğimizde A.B.D., Almanya ve Fransa ilk üç sırada yer alırken, Türkiye de yedinci sırada yer almaktadır.

2025 ve 2026 yıllarında düzenlenen World Cheese Awards yarışmalarında Türkiye'den jüri üyelikleri de gerçekleşmiştir. 2025 yılında İsviçre-Bern’de düzenlenen yarışmada Neşe Aksoy Biber ve Nurper Özcan jüri üyesi olarak görev almıştır. 2026 yılında ise İspanya'nın Córdoba kentindeki yarışmada Nurper Özcan, Super Jury üyesi olurken, birinciliği de 5 ülkeden 5.330 peynir arasından Fransa'nın Comté peyniri aldı.

Türkiye'de 198'i kayıtlı olmak üzere 200'den fazla peynir çeşidi bulunmaktadır. Her biri yetiştiği coğrafyanın sütünü, iklimini, üretim tekniğini ve kültürel hafızasını taşımaktadır. Kimi mağaralarda, kimi tulumlarda olgunlaşmaktadır. Kimi ise yalnızca birkaç köyde, ustadan çırağa aktarılan yöntemlerle yaşamaya devam etmektedir. Ağustos 2026 itibarıyla bu zenginliğin 49 farklı örneği coğrafi işaretle tescillenmiş durumdadır.

Edirne'nin coğrafi işaret tescilli ürünlerinden biri olan Edirne Beyaz Peyniri için coğrafi işaret, 23 Ekim 2007 tarihinde alınmıştır. Edirne Beyaz Peyniri’nin tescili Ezine peynirinin tescilinden yaklaşık altı ay sonradır.

Edirne Ticaret ve Sanayi Odası (ETSO), ürünün Avrupa Birliği'nde de tescil edilmesi amacıyla yürüttüğü çalışmalar sırasında mevcut coğrafi işaret sicilinde bazı eksiklikler bulunduğunu tespit etmiş ve gerekli düzenlemeleri gerçekleştirmiştir. Bu kapsamda, daha önce mahreç işareti olarak kayıtlı olan Edirne Beyaz Peyniri'nin coğrafi işaret türü, 1 Mart 2024 tarihinde “Menşe” adı olarak değiştirilmiştir. Yapılan düzenlemelerin ardından ETSO, Edirne Beyaz Peyniri'nin Avrupa Birliği'nde coğrafi işaret koruması altına alınması için 26 Aralık 2024 tarihinde Avrupa Komisyonuna başvuruda bulunmuştur.

Bu bağlamda Sayın Vali Yunus Sezer’in girişimleri ve Edirne Valiliğinin öncülüğünde son üç yıldır düzenlenen “Topraktan Sofraya Edirne Gastronomi Festivali”nde kentin coğrafi işaretli ürünlerinin tema olarak belirlenmesi ve festivalin üçüncü yılında “Edirne Beyaz Peyniri” temasıyla gerçekleştirilmesi son derece önemli ve değerli bir girişimdir.

 Buna karşılık, UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alan Selimiye Camii ve Külliyesi gibi evrensel değere sahip bir kültürel mirasın çevresinde gerçekleştirilen etkinliklerin, kentin tarihi dokusu, kültürel kimliği ve yerel değerleriyle ne ölçüde bütünleştiği de önem taşımaktadır. Bu tür organizasyonların, yalnızca etkinlik düzenleme amacıyla değil, Edirne'nin özgün gastronomi kültürünü ve yerel kimliğini görünür kılacak bir anlayışla ele alınması, kentin kültür turizmine sağlayacağı katkıyı da güçlendirecektir.

Sonuç olarak, İngiltere merkezli Guild of Fine Food, 12.000'den fazla bağımsız yiyecek ve içecek işletmesi sahibini bir araya getirerek desteklediği World Cheese Awards (Dünya Peynir Ödülleri) yarışmasını her yıl farklı ülkelerde gerçekleştirerek yalnızca peynir sektöründe uluslararası bir platform oluşturmakla kalmamakta, aynı zamanda ev sahibi ülkenin gastronomi kültürünün dünya çapında tanıtılmasına ve kültür turizminin canlandırılmasına da katkı sağlamaktadır.

Aslında mesele yalnızca coğrafi işaret tescili almak değildir. Asıl önemli olan, kentin kültürel değerlerini koruyarak geleceğe taşıma vizyonuna ve bilincine sahip yerel yöneticilerin, kurumların ve paydaşların ortak akıl etrafında bir araya gelebilmesidir.

Kentin özgün gastronomi ve kültürel kimliğini uluslararası alanda tanıtacak rotalar, etkinlikler ve festivaller oluşturabilmek; bu değerleri turizmle bütünleştirerek sürdürülebilir bir kalkınma aracına dönüştürmek, gerçek anlamda bir kent vizyonunun göstergesidir.

“Bir millet, kültürü yaşadığı sürece yaşar.”