02 Nisan 2026 Perşembe
BAYRAM VESİLESİYLE / EDİRNE VE UZUNKÖPRÜ
Anlamını Kaybeden Sinemanın Hikâyesi
CUMHURİYET IŞIĞI İHTİYACI
Z Kuşağını Yönetmek: Yeni Yetenek Dalgasına Öncülük Etmek
“Bu bir utanç günüdür”
EDİRNE’NİN SESSİZ SORUNU: SUÇ VE ÇOCUKLAR -4
News
Türkiye Büyük Millet Meclisi çatısı altında kurulan ve devam eden araştırma komisyonu çalışmalarında ortaya çıkan bulgular çocukların suça sürüklenmesinin yalnızca bireysel değil, aynı zamanda sosyal, ekonomik ve çevresel birçok etkenin birleşimiyle şekillendiğini açıkça göstermektedir.
Özellikle dezavantajlı bölgelerde hayata geçirilen kültür, sosyal ve sportif projelerin çocuklar üzerindeki olumlu etkileri dikkat çekmektedir. Aidiyet duygusunun güçlenmesi, özgüvenin artması ve eğitimle bağın yeniden kurulması gibi sonuçlar, önleyici politikaların ne kadar kritik olduğunu ortaya koymaktadır. Bu bağlamda, suça sürüklenmenin önlenmesinde rehabilite edici ve kapsayıcı yaklaşımların yaygınlaştırılması büyük önem taşımaktadır.
Diğer yandan, çocukların işlediği ağır suçlar karşısında uygulanan ceza politikalarına yönelik tartışmalar da kamuoyunun hassasiyetini yansıtmaktadır. Yaş indirimi ve infaz süreçlerine ilişkin düzenlemelerin, mağdur yakınları açısından adalet duygusunu zedelediğine dair eleştiriler, hukuk sisteminin hem koruyucu hem de caydırıcı yönlerinin yeniden değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.
Bu noktada, çocukların korunması ile toplumsal adalet beklentisi arasında dengeli bir yaklaşım geliştirilmesi, yasa koyucular açısından önemli bir sorumluluk olarak öne çıkmaktadır.
Edirne’de çocuk bulunan hane halkına ilişkin veriler 2023-2024 dönemleri itibarıyla incelendiğinde, 2023 yılında toplam hane sayısının 150.483, çocuk bulunan hane sayısının ise 46.603 olduğu görülmektedir. 2024 yılı verilerine göre toplam hane sayısı bir önceki yıla kıyasla %1 artarak 150.672’ye yükselirken, çocuk bulunan hane sayısı 46.050’ye gerilemiştir.[1]
TÜİK tarafından yayımlanan 2024 verilerine göre, illere göre 0-17 yaş grubunda çocuk bulunma durumuna göre hanelerin dağılımı incelendiğinde, Edirne’nin toplam nüfusu 421.247, çocuk nüfusu ise 73.042’dır. Aynı dönemde, çocuk bulunmayan hane oranı %69,4, en az bir çocuk bulunan hane oranı ise %30,6’dır. 2024 yılında çocuk nüfusunun toplam nüfus içindeki payı %17,3’tür.
2025 yılı verilerine göre ise Edirne’nin toplam nüfusu 422.438’e yükselirken, çocuk nüfusu 71.601’e düşmüştür. Buna bağlı olarak çocuk nüfusun toplam nüfus içindeki oranı %16,9 olarak gerçekleşmiştir. Verdiğimiz verilerde de görüleceği gibi Edirne’de doğum oranlarının düşük olması nedeniyle kentin çocuk nüfusu gerilemektedir. Ancak bu düşüşe rağmen kentin çocuk nüfusunun suçluluk oranında yeterli düşme sağlanamamaktadır.
Bu tablo, çocuk suçluluğunun anlaşılabilmesi için çocukların temel ihtiyaçlarının karşılanma düzeyinin ve kentsel olanaklara erişimlerinin birlikte değerlendirilmesini gerekli kılmaktadır.
Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisine göre insanın ihtiyaçları doğumdan itibaren aşamalı bir şekilde gelişir. En altta bedensel ihtiyaçlar (yemek, su gibi) yer alır. Bunlar karşılandıktan sonra güvenlik, sevgi ve ait olma, saygı ve benlik gibi psiko-sosyal ihtiyaçlar önem kazanır. Daha üst düzeyde ise bilişsel, estetik ve kendini gerçekleştirme gibi ruhsal ihtiyaçlar bulunur.
İnsan, bu ihtiyaçları sırayla karşılayarak bir üst basamağa geçmeye çalışır. Özellikle ergenlik döneminde kimlik, statü, aidiyet ve saygınlık gibi ihtiyaçlar ön plana çıkar. Birey, toplum içinde değerli ve saygın bir yer edinmek ister ve topluma uyum sağlaması büyük ölçüde bu ihtiyaçların karşılanmasına bağlıdır.[2]
Tüm bu değerlendirmeler ışığında, çocukların suça sürüklenmesini önlemek için yalnızca cezai düzenlemelere değil; eğitim, kültür, sosyal destek, aile politikaları ve toplumsal farkındalık çalışmalarına dayalı bütüncül bir stratejiye ihtiyaç olduğu açıktır. Komisyonun çalışmaları, bu çok boyutlu sorunun çözümünde atılacak adımlar için önemli bir zemin oluşturmakta olup elde edilen verilerin kalıcı ve etkili politikalara dönüştürülmesi büyük önem taşımaktadır.
Bu noktada Edirne’de çocukların suça sürüklenmesine neden olan toplumsal koşulları daha yakından değerlendirmek gerekmektedir. Çünkü çocuk suçluluğu yalnızca bireysel bir sorun değil; eğitimden aile yapısına, mahalle kültüründen sosyal çevre ve kültürel imkânlara kadar uzanan çok boyutlu bir sürecin sonucudur.
2026 yılı itibariyle salon sporlarına yönelik tesisleşme sadece kent merkezindedir. Eski Kapalı Spor Salonu Kaleiçi semtinde yer alırken diğer iki salon da Ayşekadın semtindedir. Yine kentimizin Karaağaç, Yıldırım, Yeni İmaret ve Kıyık semtlerindeki çocuklar salon sporu yapma imkanı bulamamaktadır. Düzenlenen yarışmalara çocuklar araçlarla alınıp salona getirilmektedir.
Edirne Belediyesinin kuruluşundan bugüne bir halk veya çocuk kütüphanesi/kültür evi ile kapalı spor tesisini kent halkıyla buluşturamaması kentin önemli eksikliklerinden biri olarak değerlendirilmektedir. 9 Ağustos 2022 tarihinde açılışı yapılan Edirne Belediyesi Atatürk Kültür Merkezi’nde bir kütüphane ve sanat galerisinin bulunmayışı ise dikkat çeken bir diğer eksikliktir. Bugün Atatürk Kültür Merkezi, belediyenin idari birimlerini barındıran bir yapıya dönüşmüştür.
1975 yılından bugüne Türk Kütüphaneciler Derneği Edirne Şubesi’nin kentin kenar mahallelerine kütüphane/kültür evi açma girişimleri başarısız olmuş hatta Yıldırım Semtinde açılan kütüphane çok basit gerekçelerle kısa süre sonra kapatılmıştır.
21. yüzyılın Edirne’sinde de, kentin kenar mahallelerinde kültür evlerinin kurulamamış olması, çocukların erken yaşta kitapla ve sanatla buluşmalarını, sosyal becerilerini geliştirmelerini ve öğrenme süreçlerine aktif katılımlarını engellemiştir. Bu bağlamda, Edirne Kent Kültürü ve Bilincini Geliştirme Merkezi tarafından başlatılan ve destek bekleyen “Her Mahalleye Bir Kültür Evi” projesinin, kentin her mahallesindeki çocukların bilgiye erişimi ile kültür ve sanatla buluşması açısından son derece değerli olduğu açıktır.
1990’lı yıllarda Edirne Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü bünyesinde kurulan kulüpler için yetiştirilecek çocuklar, kentin ilçe ve köylerinde yapılan taramalar sonucunda tespit edilerek belirlenmişti. Bu çocuklar, kurulan kulüp ve merkezlerde görevlendirilen antrenörler tarafından eğitilerek milli formayı giyme başarısını göstermişlerdi.
Türkiye Jimnastik Milli Takımı’nın 6’sının Edirnelilerden oluşması, atletizm, okçuluk, judo, yüzme ve diğer branşlardaki başarılar, kentin çocuk ve gençlerini yüreklendirmiş, spora yönelmelerini teşvik etmiştir.
Ancak daha sonraki uygulamalarla özel kulüpleşme sistemine geçilmesi, geçmiş yıllara göre açık spor tesis alanının artış göstermesine rağmen bu başarıların devamı getirilememiştir. Kurulan spor kulüplerinin ticari kaygıları ve yeterli maddi desteği bulamamaları, kentteki genç sporcu gelişiminin gerilemesine neden olmuştur.
Kentte yaşayan çocuk ve gençlere verdiğimiz değere yönelik verileri toparlayacak olursak kentin 6 yaş üzeri nüfusunun %41,92’si ilkokul, okur-yazar ve altı grubu içindedir. Kültür kenti Edirne’nin yeni açılacak olanla birlikte merkezde iki halk kütüphanesi bulunmaktadır. 26 Mahallede halk kütüphanesi veya kültür evi bulunmamaktadır. Çocukların bilgiye erişim ve spor yapma imkanları kısıtlıdır.
Edirne’de çocukların haklarını savunmak ve kötü alışkanlıklardan korumak amacıyla Edirne Çocuk Hakları, Beyaz Ay, Edirne Bağımlılıkla Mücadele, Türkiye Yeşilay Cemiyeti Edirne Şubesi ile Karaağaç Sağlıklı Yaşam Dernekleri amaçları doğrultusunda faaliyetlerini sürdürmektedir. Trakya Üniversitesi de Bağımlılık ve Bağımlılıkla Mücadele Koordinatörlüğü”nü kurmuştur.
Araştırmalarımız göstermektedir ki, geçmiş yıllarda hayata geçirilen başarılı projelerin dahi günümüzde sürdürülebilirliğinin sağlanamadığı, uygulamaya konulan girişimlerin çoğu zaman kurdele açılışından öteye geçemediğidir. Girişimlerin yalnızca fiziki yatırımlarla değil aynı zamanda sürekliliği güvence altına alınmış, planlı ve kararlı politikalarla desteklenmesi gerekmektedir.
Sonuç olarak, anayasal düzenlemeler devletin yalnızca hukuki bir otorite değil, aynı zamanda toplumsal adaleti hayata geçirmekle yükümlü bir sosyal yapı olduğunu açıkça ortaya koymaktadır. Bu çerçevede, özellikle kenar mahallelerde yaşayan çocukların yalnızca temel eğitim hizmetlerine değil, aynı zamanda bilgiye eşit düzeyde erişim imkânlarına kavuşmaları büyük önem taşımaktadır. Kütüphane, bilgi merkezi ve kültür evleri ile açık ve kapalı spor alanlarının yapılarak çocukların kültürel ve sanatsal etkinliklere katılabilmeleri, kendi yetenek ve becerilerini keşfedebilmeleri ve sportif faaliyetlere yönlendirilebilmeleri, fırsat eşitliğinin somut bir göstergesidir. Sosyal devlet ilkesi, eşitlik anlayışı ve pozitif ayrımcılık yükümlülüğü birlikte değerlendirildiğinde, bu imkânların sağlanması bir tercih değil, anayasal bir zorunluluk olarak karşımıza çıkmaktadır.
Eğer bir toplum çocuklarına eşit imkânlar sunamıyorsa, orada adaletten söz edilemez ve o toplumun geleceği de sağlam temellere dayanamaz.
BİTTİ.
[1]Türkiye İstatistik Kurumu, (2025) İstatistiklerle Çocuk Statistics On Child 2024.-Ankara: Türkiye İstatistik Kurumu Yayınları, s.16 (https://veriportali.tuik.gov.tr)
[2] Çetinkaya, Turan (2010) Sporcu öğrenci kimliği oluşumunda etkili olan faktörler, Ankara: T.C. Gazi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Beden Eğitimi ve Spor Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi, s.;14.
News
Edirne merkez ilçenin iki mahallesinin dışında (birisi yapım aşamasında) kalan 26 mahalle de kütüphane, bilgi merkezi ya da kültür evi bulunmamaktadır. Bu eksiklik yalnızca bir hizmet boşluğu değil, çocukların bilgiye erişim hakkının ihmalidir. Bu koşullarda, “eşitlik” kavramı, “aydınlık bir gelecek” söylemi, somut karşılığını bulamayan bir temenniden öteye geçememektedir.
Bu eksiklik, çocukların kendilerini geliştirebilecekleri güvenli alanlardan uzak kalmasına ve toplumsal hayata daha kırılgan biçimde katılmasına neden olmuştur. Dolayısıyla çocuk suçluluğunu tartışırken, kentte bilgi ve kültürle temasın sınırlı kalmasının yarattığı yapısal boşluğu da göz önünde bulundurmak kaçınılmazdır.
Edirne’de 1934 yılında kurulan Halkevi sayısı 1947 yılında 8’e, Halkodalarının sayısı ise 35’e yükselmiştir.[1] Kütüphane ve Neşriyat (yayın) şubesinin çalışmaları kapsamında, Halkevi koleksiyonunda bulunan kitaplar ciltlenerek köylerde dolaştırılmak üzere ‘Köy Okuma Çantaları’ adıyla seyyar kütüphaneler oluşturulmuştur.[2] Ayrıca 1979 yılında köylerde okuma odalarının projelendirilmesi[3] çalışmaları da gerçekleştirilmiştir. Tüm bu faaliyetler, halkın aydınlanma yolunda ilerlemesi açısından önemli projelerdir.
Edirne’de en az bir çocuk bulunan hane halkının günlük gazete ya da aylık/haftalık dergi veya mecmua satın alma alışkanlığı olan hane oranı %1.6 iken, ölçüm bazındaki oranı ise %3.8’dir.
Edirne’de (merkez ve ilçeler dahil) 8 halk kütüphanesi bulunmaktadır. Toplam 289.583 adet kayıtlı kitap koleksiyonu olan kütüphanelerden 142.505 kişi faydalanmış ve 60.740 materyal ödünç verilmiştir.[4] Kayıtlı üye sayısı ise 48.993’tür. 2024 yılı verileriyle halk kütüphaneleri üye sayısının illerin nüfuslarına oranı ile incelediğimizde Edirne nüfusunun %11.4’ünün kütüphaneye üye olduğu ve bu oran ile Türkiye genelinde 36. sırada yer aldığı görülmektedir.[5] Edirne’nin çocuk nüfusu 73.042 olup Edirne Halk Kütüphanesine üye olan öğrenci sayısı 10.303 dir. Öğrenci nüfusunun halk kütüphanesine üye olma oranı da % 14.11 dir.[6]
Edirne’de yaşayan çocukların sportif faaliyetlerle buluşabilme imkanlarını incelediğimizde de şu tablo karşımıza çıkmaktadır. Yine çocukların salon sporu yapabileceği 3 kapalı spor salonu iki mahalle de bulunurken 1 yüzme havuzu da bir mahallede yer almaktadır.
Gençlik ve Spor Genel İl Müdürlüğü tarafından 81 ilde il spor merkezleri bünyesinde uygulamaya konulan yaz spor okullarının sporun topluma yaygınlaştırılması surecindeki etkisini ölçmek amacıyla yapılan çalışma da 2006 yılında yaz spor okullarına devam eden sporcu sayısının hedef kitle olan 5-18 yaş grubu nüfusunun 0,015’ine ancak ulaşabildiği tespit edilmiştir. Yapılan araştırmaya göre Edirne’de bu oran (0,019) olarak gerçekleşmiştir.[7]
2013-2014 sezonunda Türkiye Futbol Federasyonu verilerine göre Edirne’de faal amatör sporcu sayısı 3.293’dür.[8]
2017 yılında 6-16 yaş grubundaki çocuk ve gençlere yönelik olarak profesyonel antrenörler eşliğinde 24 branşta “Yaz Spor Okulu” açılmıştır.[9] Yine İl Müdürlüğü tarafından öğrencileri spora yönlendirmek amacıyla 9-16 yaş grubu öğrencilere yönelik “Okuldan Spora”[10] ve “Yüzme Bilmeyen Kalmasın” ve “Mahalle Ligi” Projeleri hayata geçirilmiştir.[11]
2025 yılında Edirne’de “Yaz Mahalle Ligi Projesi” kapsamında 9.500 çocuk sporla buluşturulmuştur. 12 branşta yürütülen çalışmalarla yaz döneminde 1.533 öğrenci spor kurslarına katılım sağlamıştır.[12] 2025 yılı itibariyle Edirne Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü’ne bağlı spor tesislerinde özel spor kulüpleri, spor okullarında değişik branşlarda faaliyet gösteren 70 spor okulu ve 3.260 sporcu bulunmaktadır.[13] Mart 2026 ayı itibariyle müdürlüğün sistemine 217 kulüp ve 7.614 lisanslı sporcu kayıtlıdır.[14]
Türkiye Büyük Millet Meclisinde çocukların suça sürüklenmesine yol açan nedenlerin tüm boyutlarıyla incelenmesi amacıyla Kasım 2025 tarihinde meclis araştırma komisyonu kurulmuştur. Komisyon bugüne kadar 16 toplantı yapmıştır. Toplantı tutanakları incelediğinde iki toplantı tutanağında “Edirne” adı geçtiği görülmüştür.
12 Şubat 2026 tarihinde yapılan 10‘ncu toplantı tutanağında Gençlik ve Spor Bakanı Osman Aşkın Bak yaptığı konuşmasında; “Edirne’nin Karaağaç bölgesinde ve Edirne’nin genelinde hayata geçirdikleri projeleri belirtmiş ve özellikle Roman mahallelerinden gelen sonuçlarda çocukların okula devama başladıkları, aileleriyle iletişimlerinin geliştiği, paylaşmayı sağladıkları, suç oranının azaldığı sonuçlarını görüyoruz ve kendilerinin de öz güveni artıyor, dışlanmış hissetmiyorlar, kendilerine sporla beraber bir kişilik, bir kimlik kazandırıyorlar. Sporda başarılı oldukça onlara insanların ilgi duyduğunu görüyorlar, dolayısıyla sporun bu dokunuşu çok önemli…” olduğunu belirtmiştir.
26 Şubat 2026 tarihinde yapılan 13.toplantı da komisyon başkanı Müşerref Pervin Tuba Durgut da önemli bir konuya değinerek; “çocukların işlediği ağır suçlarda uygulanan ceza sistemini eleştirerek, yaşa göre değişen ceza uygulamalarının adalet duygusunu zedelediğini ve kamu vicdanını yaraladığını vurgulamıştır. Aynı suç için yetişkinlere verilen ağır cezaların, 12–15 ve 15–18 yaş aralığındaki çocuklar söz konusu olduğunda önemli ölçüde düşmesi ve infaz sürecinde fiilen çok kısa sürelere inmesi, mağdur aileleri açısından büyük bir haksızlık olarak görülmektedir. Başkan, bu durumu somutlaştırmak adına Edirne’de yaşanan bir olaya değinmiş; genç bir kızın akranı tarafından öldürülmesine rağmen failin çok az bir ceza alacak olmasının, toplumda cezasızlık algısını güçlendirdiğini ve adalet sistemine olan güveni sarstığını ifade etmiştir.
Komisyon çalışmaları da, çocukların suça sürüklenmesini önlemek için sosyal destek, eğitim, rehabilitasyon ve adalet sisteminde dengeli politikaların birlikte uygulanması gerektiğini ortaya koymaktadır.
Devam Edecek…
[1] Gözde, Tekin (2014) Trakya Halkevleri ve Halkevi Dergileri Üzerine Bir İnceleme”, (Basıl mamış Yüksek Lisans Tezi), Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, s.37
[2] Milli Gazete (1934) Halkevinde Kütüphane ve Neşriyat şubesinin faaliyeti, 9 Nisan 1934, Yıl:6, Sayı:500, s.;1
[3] Edirne Gazetesi (1979) 1979 yılında ilimizde 41 köyde okuma odası…, Yıl:17, Sayı:5042, s.;1.
[4] https://okuldisiogrenme.eba.gov.tr/place-detail/edirne-il-halk-kutuphanesi-743#
[5] Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü (2025) Halk kütüphaneleri ve merkez teşkilatı 2024 yılı istatistik bülteni, tablo 2, s.;7.
[6] TÜİK – MEDAS Veritabanları, Halk kütüphanesine kayıtlı çocuk üye sayısı,
[7] Aydın, Ali Dursun (2010 ) Türkiye’de Sporun Topluma Yaygınlaştırılması Sürecinde Yaz Spor Okullarının Rolünün Belirlenmesi, Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 10 (1), s.;6.
[8]Gençlik ve Spor Bakanlığı Spor Hizmetleri Genel Müdürlüğü (2026) 2025 yılı sporu sayıları (Erişim Tarihi:22.0.2026 https://shgm.gsb.gov.tr/Sayfalar/175/105/Istatistikler) (Toplam sayılara TFF, Sporcu Kartı, Sporcu Kartı Üniversite, Okul Sporları Lisans, Okul Sporları Oyuncu Kartı dahildir.)
[9] https://edirne.gsb.gov.tr/HaberDetaylari/1/88413/edirne-yaz-spor-okulu-acildi.aspx
[10] https://www.gundemedirne.com/edirne-de-cocuklara-spor-sevgisi-asilaniyor/27200/
[11] http://fikstur.web.tr/
[12] https://www.bizimsakarya.com.tr/edirnede-cocuklari-sporlar-bulusturan-yaz-mahalle-ligi-etkinlikleri-basladi
[13] https://www.batiekspres.com/edirne/yegitoglu-ndan-spor-okulu-ve-sporcu-sayisi-raporu-137468
[14] Edirne Gençlik ve Spor İ Müdürlüğü
News
Yıllar itibariyle yapılan değerlendirmeler, kentin Türkiye genelinde çocukların suça sürüklenme oranları bakımından ilk on il arasındaki yerini koruduğunu göstermektedir. Bu durum, çocuklar ile toplum arasındaki şiddet eğiliminin sürekliliğine işaret etmekte ve önleyici sosyal, psikolojik, eğitimsel, sportif ve kültürel mekanizmaların güçlendirilmesi gerekliliğini ortaya koymaktadır.
Bu çerçevede meseleye yalnızca günümüz koşulları üzerinden değil, Edirne’nin Cumhuriyet dönemi boyunca şekillenen kent yapısı ve kültürel altyapısı üzerinden de bakmak gerekir. Çünkü bir şehirde çocukların gelişimini destekleyen en temel unsurlardan biri, mahalle ölçeğinde bilgiye ve kültüre erişim imkânlarının varlığıdır.
Kentlerin sosyal dokusunu en çok etkileyen unsurlardan biri, şüphesiz mahalle kültürüdür. Edirne’nin kenar mahallelerinin eğitim, kültür, sportif ve sosyal yönden gerekli desteği görememesi bu mahalle sakinlerinin eğitsel, kültürel ve sosyal yönden gelişmelerine önemli etki etmiştir. Bu bağlamda Edirne’de geçmişten günümüze yaşanan göç dalgaları, mahallelerin hızla büyümesine ve yeni toplulukların kent yaşamına katılmasına yol açmıştır.
Göç eden bazı grupların kentlerin kenar mahallelerinde kümelenerek homojen yerleşim alanları oluşturması, çocukların kent kültürüyle bütünleşmesini zorlaştırabilmektedir. Farklı kültür ve yaşam biçimleriyle sınırlı temas kurulması, çocukların toplumsal uyum becerilerinin gelişmesini ve kent yaşamının çeşitliliğini tanımalarını engelleyebilmektedir.
Bu tür mahallelerde sosyal ve ekonomik imkânların sınırlı olması da çocukların gelişimini olumsuz etkileyebilmektedir. Eğitim olanaklarının yetersizliği, kültürel ve sportif faaliyetlere erişimin az olması çocukların sosyal, kültürel ve akademik gelişimini kısıtlayabilmektedir.
Ayrıca plansız kentleşme ve yetersiz altyapı nedeniyle güvenli oyun alanlarının azlığı ve bazı güvenlik sorunları çocukların sağlıklı ve güvenli bir ortamda büyümesini zorlaştırabilmektedir. Bu koşullar, çocukların olumsuz çevre etkilerine daha açık hale gelmesine ve kötü alışkanlıklar edinme riskinin artmasına neden olabilmektedir. Bu durum, çocukların suça yönelme olasılığını artırabilecek bir zemin oluşturabilir ve kent yaşamına sağlıklı şekilde uyum sağlamalarını daha da güçleştirebilir.
Çağdaş bir ülke oluşun en belirgin özelliği, sosyal bir devletin ve demokrasi kültürünün varlığı/kalitesidir. Devlet, sosyal fonksiyonlarını kurumlarının iş gücü yeterliliği ve kalitesiyle ortaya koyar. Böyle bakıldığında, devletin sosyal hizmetler için ayırdığı mali kaynakları, uygulamadaki sosyal politikaları, çalıştırdığı personel sayı ve nitelikleri büyük önem taşır. Toplumun esenliği için sosyal devlet adına eğitim, sağlık, hukuk ve diğer sektörlerdeki hizmetleri yürütenlerin sayısı/kalitesi, güncel nüfusun nicelik, nitelik ve ihtiyaçlarıyla doğru orantılı olmalıdır.[1]
Edirne’de özellikle kenar mahallelerde yaşayan çocuklar ve yetişkinler, çoğu zaman yeterli sosyal destek alanlarına erişememekte; eğitsel, sportif ve kültürel faaliyetlerden uzak kalmaktadır. Bu durum, çocukların erken yaşta sağlıklı bir aidiyet duygusu geliştirmesini zorlaştırmakta ve çeşitli risk faktörlerini artırmaktadır. Bu nedenle suça sürüklenen çocuklar sorununa kalıcı çözüm, yalnızca cezai önlemlerle değil; çocukların hayatına erken dönemde dokunan, onları toplumla buluşturan ve yeteneklerini ortaya çıkarmayı hedefleyen sosyal ve kültürel politikalarla mümkün olacaktır.
Nitekim Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre Edirne’de 2024 yılı itibarıyla 6 yaş ve üzeri toplam nüfus 392.037 kişidir. Bu nüfusun 103.499’u ilkokul, 25.995’i ilköğretim mezunu olup 6.832’si okuma yazma bilmeyen, 26.327’si ise herhangi bir okul mezunu olmayan bireylerden oluşmaktadır. Ayrıca 1.681 kişinin eğitim durumuna ilişkin veri bulunmamaktadır. Söz konusu gruplar birlikte değerlendirildiğinde, 6 yaş ve üzeri nüfusun %41,92’sini oluşturmaktadır. Bu bağlamda kentte yaşayanların 62.763’ü yüksekokul/fakülte, 7.842’si yüksek lisans ve 1.851’i doktora düzeyinde eğitim almıştır. Bu verilerle kent nüfusunun 72.456’sı yükseköğretim ve üzeri mezunudur. Bu grubun oranı ise %18,48’dır. [2]
TÜİK’in 2024 verilerine göre Edirne’de 6–13 yaş grubunda okuma yazma bilmeyen çocuk sayısı 668’dir. Sayı görece düşük görünse de, eğitim çağındaki bazı çocukların hâlâ eğitim sistemine dahil olmaması kaygı vericidir. Bu durum, kentteki eğitim düzeyine ilişkin önemli yapısal sorunların varlığına işaret etmektedir.
Bu noktada, çocukların eğitim ve sosyal gelişimini destekleyecek kamusal alanların önemi daha da belirgin hale gelmektedir.
Özellikle mahalle halk ve çocuk kütüphaneleri, bilgi merkezi ve/veya kültür evleri gibi çocukların sosyalleşebileceği, yeteneklerini keşfedebileceği ve kendilerini ait hissedebileceği alanlar, Edirne’de çocuk suçluluğunu azaltmada kritik bir rol üstlenebilir.
Bu bağlamda çocuklara erken yaşta sunulacak kültürel ve sosyal fırsatlar, yalnızca bireysel gelişimi değil, aynı zamanda toplumun geleceğini de şekillendirecek temel bir yatırım niteliği taşımaktadır.
Aslında Edirne’nin mahallerine kütüphane veya kültür evi kurulması çalışmaları 1975 yılında Kaleiçi Semtinde başlatılması kararlaştırılmıştır.[3] Latif Bağmen, Özlem Ağırgan, Oral Onur, Mete Küçükesin ve Ümmühan Vardar’dan oluşan Türk Kütüphaneciler Derneği Edirne Şubesi Yönetimi daha sonra bu çalışmaları Karaağaç, Yıldırım ve Yeni İmaret semtlerinde sürdürmüştür.[4]
Birleşmiş Milletlerin 1979 yılını Dünya Çocuk Yılı ilan etmesinin ardından Edirne’de bu kapsamda çalışmalar yoğunlaşmıştır. Oluşturulan komite tarafından “Uzak Semtlere ve Köylere Çocuk Kütüphanesi Açma Kampanyası” yürütülmüş, Karaağaç ve Yıldırım semtlerine çocuk kütüphaneleri açılması kararlaştırılmıştır. Bu doğrultuda kitap toplama kampanyaları düzenlenmiş, ayrıca Kapalı Cezaevi Çocuk Kitaplığı da programa dahil edilmiştir. Yapılan çalışmalar sonucunda Yıldırım semtinde bir çocuk kütüphanesi, 26 Mart 1979 tarihinde düzenlenen törenle açılmıştır.
Ancak bu kütüphane, Kültür Bakanlığı’nın belirlediği şartları taşımadığı gerekçesiyle kısa sürede kapatılmıştır. Türk Kütüphaneciler Derneği Edirne Şubesi’nin 9 Ağustos 1979 tarih ve 4 sayılı toplantısında, kütüphanenin kapatılma süreci ayrıntılı biçimde ele alınmıştır. Kütüphaneler Genel Müdürlüğü’nün yazısında; binada tuvalet bulunmaması, yapının uygun fiziki koşulları sağlamaması ve uzun süreli kullanım güvencesinin olmaması gibi nedenlerle kütüphane olarak kullanımının uygun görülmediği belirtilmiştir. Ayrıca kadro ve ödenek yetersizliği de önemli bir sorun olarak ortaya çıkmıştır. Alternatif mekân arayışları sonuçsuz kalmış, mevcut binanın iyileştirilmesi ise maddi imkânsızlıklar nedeniyle gerçekleştirilememiştir.[5]
Bu veriler, özellikle kenar mahallelerde yaşayan çocuk ve bireylerin kütüphaneler ve bilgi merkezleriyle buluşturulamadığını göstermektedir. Oysa kütüphaneler, eğitimin önemli mekânlarıdır ve bilginin derlenip sunulduğu temel alanlardır. Aynı zamanda her yaştan bireyin sosyalleştiği, kendini geliştirdiği ve kişisel becerilerini keşfettiği ortamlardır. Bu nedenle söz konusu eksiklik, önemli bir sorun olarak karşımıza çıkmaktadır.
Sonuç olarak, Dünya Çocuk Yılı kapsamında açılması hedeflenen çocuk kütüphaneleri sürdürülebilir bir yapıya kavuşturulamamıştır. Dönemin Belediye Başkanının da sürecin içinde yer almasına ve belediyelere kütüphane kurma görevi verilmiş olmasına rağmen, büyük emeklerle açılan bu kütüphaneye yeterli kurumsal destek sağlanamamıştır.
Bugün de şehrin kenar mahallelerinin hiçbirinde kütüphane, bilgi merkezi ya da kültür evi bulunmamaktadır. Bu eksiklik yalnızca bir hizmet boşluğu değil, çocukların bilgiye erişim hakkının ihmalidir. Bu koşullarda, “eşitlik” kavramı, “aydınlık bir gelecek” söylemi, somut karşılığını bulamayan bir temenniden öteye geçememektedir.
Çocuklarımızın sağlıklı ve güvenli, kültürel-sanatsal ve sportif etkinliklerle büyümesi dileğiyle, Mübarek Ramazan Bayramınızı Kutluyorum….
Devamı Var…
[1] Solak, Adem (2013) Çocuk Odaklı Sosyal Risk Haritası, İstanbul: Hegem Yayınları : 39, s.;10
[2] Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), İllere göre bitirilen eğitim durumu, 2023-2024
[3] Türk Kütüphaneciler Derneği Edirne Şubesi (1975) Yönetim Kurulu Kararı, Tarih: 15.3.1975, Sayı No:3, Madde: 3 sayılı karar tutanağı
[4] Edirne Gazetesi (1978) Yıl:Türk Kütüphaneciler Derneği Edirne Şubesi Karaağaç, Yıldırım, Yeniimarette Kütüphane Açacak. 29 Mayıs 1978, Yıl:16, Sayı:4572. s.;1.
[5] Türk Kütüphaneciler Derneği Edirne Şubesi (1979) Yönetim Kurulu Kararı, Tarih: 9.8.1979, Sayı No:4 sayılı toplantı karar tutanağı.
News
Türkiye genelindeki illerin nüfus oranlarıyla karşılaştırıldığında, özellikle çocukların suça sürüklenmesini önlemeye yönelik çalışmaların sürdürülmesine rağmen kentimizdeki suç oranlarının yüksekliği önemli bir toplumsal sorun olarak karşımıza çıkmaktadır.
Bu tablo, meselenin yalnızca güvenlik başlığı altında değerlendirilemeyeceğini, aynı zamanda toplumsal, ekonomik, eğitim ve sosyo-kültürel boyutlarıyla ele alınması gereken çok yönlü bir sorunla karşı karşıya olduğumuzu açıkça ortaya koymaktadır.
Çocuk, toplumsal normlara uyum sağlama sürecinde fiziksel, psikolojik ve sosyal açıdan gelişim gösteren bir bireydir. Birleşmiş Milletler tarafından hazırlanan ve Türkiye’nin 1990 yılında imzaladığı Çocuk Haklarına Dair Sözleşmeye göre “on sekiz yaşın altındaki her birey çocuk sayılmaktadır. Çocuklar yaşadıkları toplum içerisinde çevresel faktörlerden etkilenerek davranış sınırlarını belirlemekte; iyi-kötü kavramı, kişisel sınırlar ve suç gibi olgularla erken yaşlardan itibaren karşı karşıya kalmaktadır.[1]
Küreselleşmeyle birlikte, medya, hızlı şehirleşme, göç, eğitim sorunları ve ekonomik-sosyal-siyasal krizler aile yapısı ve çocuklar üzerinde olumsuz etkisini artırmıştır. Bu etkiler il ve ilçelere, mahallelere göre farklılık göstermektedir. Yaşanılan şiddet, suç ve mağduriyetin nedenlerini erken tespit etmek ve buna uygun etkili sosyal politikalar geliştirerek erken ve doğru teşhislere bağlı “etkin sosyal politikalar” geliştirmenin önemi artmaktadır.
Bu bağlamda Edirne, tarihsel ve kültürel zenginliğiyle Türkiye’nin en önemli şehirlerinden biri olmasının yanında, çocukların suça sürüklenme oranlarının ülke ortalamasının üzerinde seyrettiği illerden biri olarak da dikkat çekmektedir. Bu durum, çocukların yalnızca güvenlik perspektifiyle değil, çok daha derin bir sosyal politika anlayışıyla ele alınmasını zorunlu kılmaktadır. Çocuğun yaşamına dokunmak, ancak sorun ortaya çıktıktan sonra değil; daha anne karnından itibaren eğitim, okuma kültürü ve sosyal destek mekanizmalarıyla mümkündür.
Edirne ilinde 2008-2010 yılları arasında çocuk mağduriyeti ve suça karışma durumları incelendiğinde, tekrar eden mağduriyetler dahil edilmediğinde; 2008’de 973 olayda 1.751 çocuk, 2009’da 1.246 olayda 2.140 çocuk ve 2010’da 1.361 olayda 2.346 çocuk mağdur olmuştur.
2008-2010 döneminde toplam 3.580 olayda 6.237 çocuk suç mağduru olmuştur. Mağdur çocuk sayısındaki artış, 2008-2009 yıllarında %22, 2009-2010 yıllarında %10 ve 2008-2010 döneminde toplam %34 olarak gerçekleşmiş ve Edirne, bu dönemde çocuk mağduriyeti açısından ülke genelinde 2. sırada yer almıştır.[2]
2010 yılında Edirne’de suça karışan çocuk sayısı 1.419 olup, ilin 31.666 kişilik çocuk nüfusuna oranlandığında çocuk fail oranı %4,48 olarak hesaplanmıştır. Bu oran Türkiye ortalamasının (%2,90) oldukça üzerindedir ve Edirne’yi çocuk failler sıralamasında 2’nci sıraya taşımaktadır. Aynı yıl, çocukların suça karışma sayısı 2.488 olup, bunlardan 1.069’u tekrar eden suçlardır. Mükerrer suç oranı çocuk nüfusuna oranlandığında %3,38 olup, Türkiye ortalaması (%2,17) ile kıyaslandığında Edirne ülke genelinde 7’nci sıradadır.
2009-2010 yıllarında çocuklar hakkında açılan ceza dava sayısı 991 olup, bu sayının çocuk nüfusuna oranı %3,13’tür. Türkiye ortalaması %2,23 olup, Edirne çocuklar hakkında açılan ceza davaları açısından ülke genelinde 5’nci sırada yer almaktadır. Edirne ili 2010 yılında çocuk suçluluğu haritasında iller arasında 3’ncü sıradadır.[3]
Bu bağlamda, 2012 yılı UYAP verilerine göre Edirne ili, diğer illerle karşılaştırıldığında yetişkin suçluluğunda 8’nci, yetişkin mağduriyeti açısından ise 12’nci sırada yer almıştır. Edirne’de 2010 yılında toplam 18.823 olay meydana gelmişken bu sayı 2012 yılında 23.424’e ulaşmıştır. Suç oranındaki %24’lük artışla Edirne, suç oranı artışının en yüksek olduğu iller arasında 6’ncı sırada yer almıştır.[4]
TÜİK’in 2020 verilerine göre, suçun işlendiği ile göre ceza infaz kurumuna giren ve yüz bin kişi başına düşen hükümlü sayısında ilk beş sırayı Aydın (509,9), Edirne (507,4), Antalya (503,9), Isparta (491,5) ve Denizli (483,7)almaktadır. Bu verilere göre Edirne 2’nci sırada bulunmaktadır.[5]
TÜİK’in yayımladığı son verilere göre ise 2024 yılında güvenlik birimlerine gelen veya getirilen çocuk sayısı, bir önceki yıla göre %9,8 artarak 612 bin 651’e ulaşmıştır. TÜİK’in il nüfuslarına göre yaptığı sıralamada Türkiye’de çocuk suç oranının en yüksek olduğu iller Ardahan (binde 7) ile başlarken; Erzincan (binde 6,2), Iğdır (binde 4,2), Yalova (binde 4,2), Karaman (binde 4,1), Niğde (binde 4,0), Düzce (binde 3,8), Bartın (binde 3,8), Edirne (binde 3,8) ve Nevşehir (binde 3,8) illeri izlemektedir. Bu verilere göre Edirne, çocuk suç oranlarında Türkiye genelinde 9’ncı sırada yer almaktadır.[6]
Öte yandan, Kültür Üniversitesi tarafından hazırlanan 2024 Türkiye Şiddet Haritası çalışmasında da şehir bazında suç olaylarının sayıları incelenmiştir. Araştırma sonuçlarına göre 411 olay (%31,6) ile İstanbul ilk sırada yer alırken, Çorum 82 olayla (%6,3) ikinci, Edirne ise 70 olayla (%5,4) üçüncü sırada bulunmaktadır.[7]
2025 yılında Türkiye’de toplam 1.764 kasten öldürme olayının 266’sı suça sürüklenen çocuklar tarafından işlenmiştir. Ahmet Minguzzi ve Atlas Çağlayan cinayetlerinde olduğu gibi birden fazla 18 yaş altı failin kasten öldürme olayına karıştığı görülmüştür.[8]
Edirne özelinde konuya bakıldığında, 2024–2025 yılları arasında 9 kadının eski eşleri ve/veya erkek arkadaşları tarafından işlenen cinayetlerle öldürülmesi,[9]´[10] kentteki şiddet vakalarının ciddi bir risk oluşturduğunu ve alarm verici bir tabloya işaret ettiğini göstermektedir. Aynı dönemde iki kız çocuğunun henüz 15 yaşında olmalarına rağmen farklı tarihlerde ve ayrı okul bahçelerinde ateşli silahla öldürülmesi, kentte şiddet olaylarının ulaştığı boyutu ve toplum güvenliği açısından yarattığı kaygıyı daha da artırmaktadır.
Adalet Bakanlığı verileri Türkiye’de son yıllarda suça sürüklenen çocuklar konusunda dikkat çekici bir artış olduğunu gözler önüne seriyor. Verilere göre, 2015’te suça sürüklenen çocuk sayısı 158.560, 2016’da 146.737, 2017’de 145.210, 2018’de 157.096, 2019’da ise 161.378 olarak kayıtlara geçti. Türkiye’de suça sürüklenen çocuk sayısı 2022’de 176.128’e, 2023’te 177.174’e ulaştı.
Son 10 yılın istatistikleri arasında en yüksek suça sürüklenen çocuk sayısı 188.926 olarak 2024’te kayıtlara geçerken, bu sayı 2025’te 186.256 oldu.[11]
İçişleri Bakanlığı tarafından suça sürüklenen çocuklar hakkında hazırlanan rapora göre, 2025 yılında çocukların %71’nin 15-17 yaş, %29’unun ise 12-14 yaş aralığında olduğu belirlendi. 2020-2025 yılları arasında kasten öldürme olaylarında suça sürüklenen çocukların karıştığı olay sayısının, toplam olay sayısının ortalama %15’ini oluşturduğu belirtildi.[12]
Bu veriler, çocukların suça sürüklenmesinin artık görmezden gelinemeyecek bir toplumsal gerçek haline geldiğini açıkça ortaya koyuyor.
Görünen o ki mesele sadece suç değil, bir neslin geleceği…
….Devam Edecek
[1] Erten, M., & Ertay, Y. (2023). TÜİK verilerine göre suça sürüklenen çocuklar ve sıklıkla işlenen suç türleri. International Journal of Düzce Educational Sciences, 1(2), s.92 -91-113.
[2] Solak, Adem (2013) Çocuk Odaklı Sosyal Risk Haritası, İstanbul: Hegem Yayınları : 39, s.;87
[3] a.g.a.e, s.;135
[4] a.g.a.e, s.;136
[5] Eren, Mustafa (2021) “Uyuşturucu” suçları 10 yılda 7 kat arttı.-24 Kasım 2021.- https://m.bianet.org/bianet/insan-haklari/253819-uyusturucu-suclari-10-yilda-7-kat-artti (Erişim: 5 Nisan 2023)
[6] Üsküdar Üniversitesi İletişim Fakültesi Haber Üsküdar (2024) Suça sürüklenen çocuklar;.., 31.12.2025, Erişim Tarihi: 02.01.2026 (https://haberuskudar.com/suca-suruklenen-cocuklar-guvenlik-birimlerine-gelen-cocuk-sayisi-yuzde-98-artti)
[7] Erbay, Albay (2025) İstanbul Kültür Üniversitesi Yayın No: 329, s.20
[8] https://www.cnnturk.com/video/turkiye/icisleri-bakanligindan-suca-suruklenen-cocuk-raporu-2394125
[9] https://www.edirnegazetesi.com.tr/2-yilda-edirneli-8-kadin-cinayete-kurban-gitti/44142/
[10] https://www.evrensel.net/haber/584838/edirnede-kadin-cinayeti-komsusu-tarafindan-vurulan-turkan-demirci-yasamini-yitirdi
[11] Anadolu Ajansı (2026) Dosya: Küçük Yaş, Büyük Suç) 2.2.2026, (https://www.aa.com.tr/tr/dosya-haber/dosya-kucuk-yas-buyuk-suc/3817551)
[12] CNN Türk (2026) İçişleri Bakanlığından Suça sürüklenen suç raporu, 9.2.2026, (https://www.cnnturk.com/video/turkiye/icisleri-bakanligindan-suca-suruklenen-cocuk-raporu-2394125)
News
Kentlerin kaderi çoğu zaman planların varlığıyla değil, o planlara ne kadar sadık kalındığıyla belirlenmektedir. Edirne’nin tarihi çekirdeğinde yaşanan betonlaşma baskısı, yalnızca fiziksel bir dönüşüm değil hafızanın, kimliğin ve mekansal sürekliliğin aşınması anlamına gelmektedir. Bu nedenle Edirne’nin yaşadığı dönüşüm, geçmişin bir eleştirisi olmanın ötesinde, bugün “kentli olabilme” bilincinin de temel sorgulama alanını oluşturmaktadır.
Bu uyarılar ve kaygılar, 1990’lı yıllardan itibaren kentte somut adımların atılmasına zemin hazırlamıştır. Milli Saraylar kayıtlarında ören yeri olarak yer alan Edirne Sarayı’nın Kazancıgil’in yayımladığı “Edirne Sarayı ve Yerleşim Planı” adlı eseriyle yeniden gündeme gelmesinin ardından “Edirne Sarayı İhya ve İnşa Vakfı”nın kurulması ve 25–27 Kasım 1995’te I. Edirne Sarayı Sempozyumu’nun düzenlenmesi, ardından kazı ve restorasyon çalışmalarının başlatılması kentin kültürel mirasına yönelik kurumsal bir farkındalık döneminin başladığını göstermesi bakımından önemlidir.
Bu girişimler, kültürel mirasın yalnızca geçmişe ait bir değer değil, geleceğe taşınması gereken bir sorumluluk olduğunun anlaşılmaya başlandığını ortaya koymuştur.
Bu bağlamda Trakya Üniversitesi Senatosu’nun 19 Mart 1997 tarihli kararıyla Rektörlük Merkez Örgütü’nün Karaağaç’taki Gar Binası’na taşınması ve birimlerin 1998’de restore edilen yapıya yerleşmesi, tarihî bir yapının kamusal yaşama yeniden kazandırılması açısından dikkat çekicidir. Aynı şekilde II. Bayezid Külliyesi Sağlık Müzesi’nin 23 Nisan 1997’de özel müze statüsünde açılması ve Lozan süreciyle Türk topraklarına katılan Karaağaç Mahallesi’nde Lozan Anıtı ve Meydanı’nın düzenlenmesi, kentin kültürel yaşamını canlandırmıştır. Bu adımlar, Edirne’nin geçmişini korumakla kalmayıp onu kamusal yaşamın aktif bir unsuru hâline getirmeye başladığını göstermektedir.
Trakya Üniversitesi’nin 2004’te onaylanan Ergene Havzası Çevre Düzeni Planı da, Edirne’nin çevre ve arazi planlamasında rehber olmuş ve doğal kaynakların korunması ile tarımsal alanların değerlendirilmesine katkı sağlamıştır. Ancak yapılan revizyonlar, planın uygulama aşamasındaki hedeflerinin gerçekleşmesini sınırlamıştır.
Geleneksel miras bağlamında, Kırkpınar Yağlı Güreşleri 1361 yılında Edirne’nin fethiyle şehit olan 40 akıncının anısına Semavine de başlamıştır. 1924 yılından bugüne de Edirne Sarayiçi Er Meydanı’nda sürdürülmektedir. Yağlı Güreşin olimpiyatı olarak kabul edilen Kırkpınar, 2010 yılında UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi’ne “Kırkpınar Yağlı Güreş Festivali” adıyla dahil edilmiştir. Öte yandan, Mimar Sinan’ın “ustalık eserim” olarak nitelendirdiği Selimiye Camii ve Külliyesi, 2011 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alınarak kentin evrensel değerini tescillemiştir. Bunun yanı sıra “Türk Süsleme Sanatı: Ebru” (2014) ve “Bahar Kutlaması: Hıdırellez” (2017) UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi’ne kaydedilmiştir. Böylece Edirne, dört farklı unsuruyla bu listelerde temsil edilir hâle gelmiştir. Sultan II. Bayezid Külliyesi ile Uzunköprü Köprüsü ise aday listede yer almaktadır. Tüm bu gelişmeler, Edirne’nin hem somut hem de somut olmayan kültürel miras açısından uluslararası düzeyde tanınan ve kültürel sürekliliği güçlü bir kimliğe sahip olduğunu ortaya koymaktadır.
Kentte yürütülen restorasyon çalışmaları bu süreci belirli dönemlerde desteklemiştir. Edirne Vakıflar Bölge Müdürlüğü’nün 2002–2018 yılları arasında gerçekleştirdiği restorasyon çalışması, Sayın Yunus Sezer’in Edirne Valisi olarak atanmasıyla birlikte tekrar hız kazanmıştır. Edirne Sarayı’nın İhyası, Gazi Mihal Hamamı, Şeyh Şücaeddin ve Kasım Paşa Camileri ile Makedonya Kulesi ve Edirne Mevlevihanesi gibi kültür varlıklarının ayağa kaldırılması, Saraçlar Caddesi Sağlıklaştırma Projesi’nin genişletilerek hayata geçirilmesi ve Meriç Nehri’nin Türkiye’nin ilk ve tek doğal kürek parkuru haline getirilerek kentin kültür turizmine kazandırılması bu çabaların başlıca örnekleridir.
Kentin gastronomi ürünlerinin tanınırlığının artırılmasında coğrafi işaret tescili önemli bir rol oynamaktadır. Coğrafi işaret, ürünün belirli bir yöreye özgü niteliklerini koruyarak kalite güvencesi sağlamaktadır. Bu sayede hem tüketici güvenini artırmakta hem de kentin ulusal ve uluslararası düzeyde marka değerini güçlendirmektedir.[1] Kentin gastronomi değerleri korunmalı ve geleceğe taşınmalıdır.
Gerek coğrafi işaret alımı gerekse fiziksel restorasyon çalışmalarının yanı sıra Meriç Nehri’nde gerçekleştirilen uygulamaların bilimsel temele dayandırılarak yürütülmesi, projelerin sürdürülebilirliği açısından çok önemlidir.
Bununla birlikte, fiziksel müdahaleler tek başına koruma sürecini başarıya ulaştırmamaktadır. Koruma bilincinin toplumsal düzeyde benimsenmesi ve içselleştirilmesi büyük önem taşımaktadır. Bu bağlamda kent kültürü ve kentlilik bilincinin geliştirilmesi temel bir gereklilik olarak ortaya çıkmaktadır. Toplumun eğitim düzeyi ise bu sürecin en belirleyici unsurlarından biri olduğu da unutulmamalıdır.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre Edirne’de 2024 yılı itibarıyla 6 yaş ve üzeri toplam nüfus 392.037 kişidir. Bu nüfusun 103.499’u ilkokul mezunu, 6.832’si okuma yazma bilmeyen, 26.327’si ise herhangi bir okul mezunu olmayan bireylerden oluşmaktadır. Ayrıca 1.681 kişinin eğitim durumuna ilişkin veri bulunmamaktadır. [2] Sözkonusu gruplar birlikte değerlendirildiğinde, 6 yaş ve üzeri nüfusun %35.29’unu oluşturmaktadır. Bu oran, kentteki eğitim düzeyine ilişkin önemli yapısal sorunlara işaret etmektedir.
Ortaya çıkan tablo, kentlilik bilinci ve koruma kültürünün gelişimini doğrudan etkileyebilecek sosyo-eğitsel bir yapıyı göstermektedir. Nitekim kentlilik bilinci yalnızca bireysel farkındalıkla değil, aynı zamanda kentin fiziksel ve tarihsel yapısının doğru okunması ve içselleştirilmesiyle de ilişkilidir.
Bu çerçevede fiziksel ve kültürel restorasyon çabaları, kentin tarihsel dokusundaki değişimleri de anlamak açısından önemlidir. Mahalle yapısındaki tarihsel değişim de bu dönüşümün önemli bir göstergesidir. 16. ve 17. yüzyıllarda 145–290 arasında değişen mahalle sayısı, zamanla birleşmeler, afetler ve göçler nedeniyle azalmış; 1980’de 82’ye düşmüş, 1989’da 172 mahallenin birleşmesiyle 82 mahalle ve 20 muhtarlık yapısı oluşmuştur.[3] Daha sonraki düzenlemelerle mahalle sayısı önce 24’e, Ocak 2023’te 28’e yükselmiştir.[4] Bu süreç, kentli olmanın yalnızca mevcut idari yapıyı değil, tarihsel mahalle kimliklerini de anlamayı gerektirdiğini göstermektedir.
Mahallelerin geçirdiği bu dönüşüm, sosyal yapıdaki farklılaşmalarla birlikte değerlendirilmelidir. 2005 tarihli revizyon imar planı açıklama notuna göre, yerli nüfus ve kamu görevlileri daha heterojen bir yapı sergilerken, göçle gelen gruplar, özellikle Menzilahır, Yıldırım Beyazıt, Yıldırım Hacısarraf ve Yeni İmaret mahallelerinde daha homojen ve içe dönük bir sosyal yapı göstermektedir.
Bu grupların kurduğu hemşehri derneklerinde öne çıkan “kültür” vurgusu, göçle gelenlerin kendi yerel kimliklerini Edirne’ye taşımalarını yansıtır. Bu durum ise kentin özgün kent kimliğinin bütüncüllüğü açısından dikkatle değerlendirilmesi gereken bir durumu ortaya koyar.
UNESCO tarafından Dünya Mirası olarak tescillenmiş bir kentte yaşamak, yalnızca uluslararası bir unvana sahip olmak değildir. Bu mirası koruma ve gelecek kuşaklara aktarma sorumluluğunu taşımak anlamına gelmektedir. Ancak Edirne örneği, unvan ile bilinç arasında zaman zaman mesafe oluşabildiğini göstermektedir.
Kentimizin kentselleşme sürecinde yaşadığı; Selimiye Camii ve kütüphanesine yönelik müdahalelere karşı gelişen sessizlik, Edirne Büyük Sinagogu’nun uzun süre kaderine terk edilmesi, Kaleiçi Mahallesi’ndeki tarihî konakların yok oluşu ve Balaban Paşa Mescidi’nin tescilli yerinden taşınması gibi örnekler, “kentlilik bilinci”nin yalnızca hukuki koruma kararlarıyla değil, toplumsal duyarlılıkla da şekillendiğini açıkça ortaya koymaktadır.
Sonuç olarak, Edirne tarihi kent merkezi bir bütün olarak korunmalıdır. Anıtsal yapıların kent silüetine kazandırdığı kimlik ile doğal ve yapısal çevrenin oluşturduğu görsel nitelik titizlikle gözetilmelidir.[5] Kentin her mahallesinde yaşayanların bilgi, kültür ve sanatla buluşabilmesi için kültür evleri kurulmalıdır. Kişiye özel uygulamalarla imar planları revize edilmemelidir.
UNESCO Dünya Mirası unvanı Edirne’ye verilmiş bir ödül değildir. Her kuşağın taşıması gereken bir sorumluluktur. Kentlilik bilinci, tarihî yapıları yalnızca seyretmekle değil, onları koruma iradesini ortak bir kültüre dönüştürmekle mümkün olacaktır.
BİTTİ.
[1] Ekici, F. G. (2021). Türkiye’de Coğrafi İşaret Kavramı ve Trb1 Bölgesi İncelemesi. Fırat Üniversitesi Uluslararası İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 5(1), 159-176.
[2] Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), İllere göre bitirilen eğitim durumu, 2023-2024
[3] Kazancıgil, Ratip (1992) Edirne Mahalleleri Tarihçesi 1361-1990.-Edirne: Türk Kütüphaneciler Derneği Edirne Şubesi Yayınları, No:7, s.
[4] Edirne Belediye Başkanlığı
[5] Erdoğan, E.; Kuter N.; (2010) Edirne Kenti Kültür Varlıklarının Kent Estetiği Açısından Değerlendirilmesi, Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi 7, (3) s.;144.