05 Ekim 2026 Pazartesi
Kurtulmuş’un konuşması her şeyi açıklıyor
Anlamını Kaybeden Sinemanın Hikâyesi
19 MAYIS 1919 VE ÖNEMİ
İş Dünyasının Geleceğinde Çalışan Refahının Önemi
KADEM Edirne Temsilciliğine ziyaret
KIRKPINAR: BİR GÜREŞTEN ÇOK DAHA FAZLASI
News
Dünya genelinde 117,8 milyon insan zorla yerinden edilmiş durumda. Ancak bu insanların tamamı Avrupa’ya yönelmiyor; uluslararası korumaya ihtiyaç duyanların büyük bölümü, ülkelerinin hemen yanı başında tutunmaya çalışıyor.
Türkiye’de geçici koruma altındaki Suriyelilerin sayısı 27 Ağustos 2026 itibarıyla 2 milyon 221 bin 316. Sayı azalıyor, fakat yıllardır devam eden barınma, eğitim, geçim ve uyum ihtiyacı ortadan kalkmıyor.
Avrupa Birliği’nde ilk sığınma başvuruları 2025’te yaklaşık yüzde 27 geriledi. Buna rağmen bekleyen dosyalar, barınma sıkıntısı ve ülkeler arasındaki sorumluluk tartışması sürüyor.
Avrupa’nın Ukrayna’dan kaçan milyonlarca insana sağladığı geçici koruma da hesaba katılmalı. Türkiye’nin üstlendiği büyük sorumluluğu anlatmak, Avrupa’nın verdiği korumayı yok saymayı gerektirmiyor.
Hollanda’da bir mahkeme, Rus sığınmacının İtalya’ya gönderilmesine izin vermedi. Karar, Avrupa göç anlaşmasını iptal etmiyor; siyasi mutabakatın, güvenli kabul şartlarının kanıtı yerine geçemeyeceğini gösteriyor.
Dünya artık yalnızca “Kaç kişi geldi?” sorusunu değil, “Kim koruyacak, kim ödeyecek, kim karar verecek ve insanlar nereye güvenle dönebilecek?” sorularını da cevaplamak zorunda.
Değerli Okurlarım,
Bir insan düşününüz. Ülkesini bırakmış, başka bir ülkenin kapısına gelmiş ve korunma talep etmiş. Elindeki vize bir başka Avrupa ülkesine ait olduğu için, başvurduğu ülke kendisini oraya göndermek istiyor. Derken mahkeme devreye giriyor. Gazete manşetleri sertleşiyor, siyasetçiler tepki gösteriyor, Avrupa’nın yeni göç düzeni tartışmaya açılıyor.
Hollanda’da bir Rus sığınmacının başvurusu üzerinden yaşanan son gelişme, ilk bakışta tek kişilik bir hukuk meselesi gibi görünebilir. Oysa bu olayın arkasında, kıtalara yayılan bir insanlık meselesi var. Bir tarafta savaş, baskı ve güvensizlikten kaçan insanlar; diğer tarafta konut, bütçe, kamu hizmetleri ve toplumsal kabul konusunda zorlanan ülkeler bulunuyor.
Bu nedenle meseleyi yalnızca Hollanda’daki mahkeme salonundan okumak eksik kalır. Afrika’daki yerinden edilmeye, Ortadoğu’daki yıkıma, Asya’daki kamplara, Türkiye’nin yıllardır üstlendiği sorumluluğa ve Avrupa’nın çıkardığı yeni kurallara birlikte bakmak gerekiyor.
Ancak bunu yaparken iki kolaycılıktan uzak durmalıyız: Her sığınmacıyı tehdit gibi göstermekten de, ev sahibi toplumların karşılaştığı sorunları küçümsemekten de. İnsanların korunma ihtiyacı gerçektir. Ülkelerin bu korumayı düzenli, adil ve sürdürülebilir biçimde sağlama ihtiyacı da gerçektir. 117,8 MİLYON İNSAN: BİR SAYININ ARKASINDAKİ HAYATLAR
Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği’nin, kısaca UNHCR’nin Haziran 2026’da açıkladığı verilere göre, 2025 sonunda dünya genelinde zorla yerinden edilmiş insanların sayısı 117,8 milyondu. Bu sayı, 2024 sonundaki yaklaşık 123,3 milyonun altında. Dolayısıyla bugünün tablosunu anlatırken “Sayı her yıl kesintisiz artıyor” demek doğru olmaz.
Fakat düşüş, felaketin bittiği anlamına gelmiyor. Dünya genelinde yaklaşık her 70 kişiden biri, çatışma, zulüm, şiddet veya ağır güvensizlik nedeniyle evinden ayrılmış durumda. Uluslararası korumaya ihtiyaç duyan diğer gruplar da dahil edildiğinde, geniş kapsamlı mülteci toplamı 41,6 milyon; sığınma başvurusunun sonucunu bekleyenler yaklaşık 9 milyon. Çatışma veya şiddet yüzünden kendi ülkesinin içinde yer değiştirmiş olanların sayısı ise 68,7 milyon.
Bu kalemler doğrudan toplanmamalı. Bazı gruplar, özellikle Gazze’de hem mülteci hem ülke içinde yerinden edilmiş sayılan Filistinliler, birden fazla başlıkta yer alabiliyor. UNHCR genel toplamı hesaplarken bu çakışmaları ayıklıyor.
İşte Avrupa’daki tartışmanın çoğu zaman gözden kaçırdığı gerçek budur: Dünyadaki yerinden edilmiş insanların çok büyük bir bölümü, başka bir ülkeye bile ulaşmış değil. Kendi ülkesinde, evinden uzakta yaşamaya çalışıyor.
UNHCR’nin 2025 değerlendirmesinde Sudan, 9,1 milyon ülke içinde yerinden edilmiş insanla dünyanın en büyük iç yerinden edilme krizini yaşamayı sürdürdü. Sudan’dan başka ülkelere sığınan mültecilerin sayısı da yıl sonunda 2,8 milyona çıktı. Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nin doğusunda ise aynı yıl milyonlarca insan yeniden yerinden edildi.
Suriye ve Afganistan’da başka bir güçlük var: Geri dönüş, her zaman güvenli ve kalıcı bir hayata kavuşmak anlamına gelmiyor. UNHCR, 2025’teki dönüşlerin bir bölümünün olumsuz koşullar altında gerçekleştiğini, Afganistan’a dönüşlerin çoğunun ev sahibi ülkelerin politikaları nedeniyle gönüllü nitelik taşımadığını belirtiyor. Bir insanın sınırdan geçmiş olması, kendisini bekleyen evin, okulun, işin ve güvenliğin bulunduğunu kanıtlamıyor.
Gazze’de ise sorun, çoğu zaman sınırı aşmak değil, dar bir coğrafyanın içinde tekrar tekrar yer değiştirmek. BM İnsani İşler Koordinasyon Ofisi OCHA’nın 14 Ağustos 2026 raporu, nüfusun çoğunun hâlâ yerinden edilmiş durumda olduğunu, ağır yaşam koşulları ve süren saldırılarla karşı karşıya bulunduğunu bildiriyor. Eğitim, temiz su ve sağlık hizmetlerinin aksaması, yerinden edilmenin yalnızca bir adres değişikliği olmadığını gösteriyor.
2026’da Ortadoğu’daki çatışmaların genişlemesi, zaten korumaya muhtaç insanları yeniden tehlikeye soktu. UNHCR, mart başında Lübnan’ın güneyinden, Bekaa’dan ve Beyrut’un güney banliyölerinden yeni kaçışlar bildirdi; İran ve çevresindeki gelişmelerin Afgan mülteciler için de ek risk oluşturduğuna dikkat çekti. Daha önce sığınılan bir ülkenin de güvensizleşmesi, insanı ikinci kez yollara düşürebiliyor.
Bangladeş’teki Rohingyalar da dünyanın kolay unuttuğu topluluklardan biri. UNHCR’nin 2 Haziran 2026 açıklamasına göre, ülkede yaklaşık 1,2 milyon mülteci bulunuyor; çoğu Cox’s Bazar çevresindeki kamplarda. Myanmar’a güvenli dönüş umutlarının zayıflaması, kısıtlı çalışma olanakları ve azalan yardımlar, insanları tehlikeli deniz yolculuklarına itiyor. Kuruma göre 2025’te Andaman Denizi ve Bengal Körfezi’ndeki yolculuklarda yaklaşık 900 Rohingya öldü veya kayboldu.
Sığınma ve göç meselesi, Avrupa ile Ortadoğu arasına sıkışmış değil. Venezuela’dan ayrılan milyonlarca insan, özellikle Latin Amerika ülkelerindeki koruma ve uyum tartışmasının önemli bir bölümünü oluşturuyor. UNHCR, bu topluluğu mülteciler ve göçmenler olarak birlikte ele alıyor. Bu nedenle tamamını tek bir hukuki mülteci kategorisine yerleştirmek doğru olmaz.
Kolombiya gibi komşu ülkelerin rolü de, dünya gündeminin yalnızca ABD sınırına bakılarak okunamayacağını hatırlatıyor. İnsanın önce yakındaki ülkeye sığınması, daha sonra geçim, güvenlik ve gelecek arayışıyla yeniden hareket etmesi, başka coğrafyalarda olduğu gibi Amerika kıtasında da kalıcı çözüm ihtiyacını öne çıkarıyor.
Avrupa’daki tartışma çoğu zaman başvuru merkezine ulaşan insanlarla başlıyor. Oysa bazıları hiçbir merkeze ulaşamıyor. Uluslararası Göç Örgütü’nün Nisan 2026’da açıklanan ve AFP ile Euronews tarafından aktarılan verileri, 2025’te dünya göç yollarında 7 bin 904 ölüm veya kayıp kaydedildiğini gösteriyor. Avrupa’ya uzanan deniz yollarındaki bilanço yaklaşık 3 bin 400.
Bunlar yalnızca kayda geçirilebilen olaylar. Kimliği belirlenemeyenler, hiç haber alınamayan tekneler ve yakınlarının nerede olduğunu öğrenemeyen aileler, meselenin görünmeyen tarafını oluşturuyor. Ayrıca bu istatistikteki herkesin hukuken mülteci olduğunun belirlenmiş olmadığı da unutulmamalı; göç yollarında farklı nedenlerle hareket eden insanlar birlikte bulunuyor.
Bu yüzden sınır geçişlerinin azalması ile yolculukların güvenli hale gelmesi aynı şey değildir. Bir politika daha az insanın ulaşmasına yol açarken, yola çıkanların daha tehlikeli güzergâhlara yönelmesi ihtimali ayrıca incelenmelidir.
Haberlerde birbirinin yerine kullanılan kelimeler, tartışmayı daha baştan yanlış yere götürebiliyor. Sığınmacı, uluslararası koruma arayan ve başvurusu henüz sonuçlanmamış kişidir. Mültecilik ise belirli koruma koşullarıyla ilgili hukuki bir kavramdır. Her sığınma başvurusu kabul edilmez; fakat başvurunun adil biçimde değerlendirilmesi gerekir.
Çalışmak, okumak veya aile hayatı kurmak için göç eden herkes sığınmacı değildir. Düzensiz giriş de kişinin korunma talebini kendiliğinden geçersiz kılmaz. Bir kişinin neden geldiği, hangi tehlikeyle karşılaşacağı ve hangi hukuki koşulları taşıdığı değerlendirilmeden, yalnızca giriş biçiminden sonuç çıkarılamaz.
Sistemin temelinde, insanın hayatının veya özgürlüğünün tehlikeye gireceği yere geri gönderilmemesi ilkesi bulunur. Bu ilke, başvurusu henüz karara bağlanmamış ve mülteci olabilecek kişilerin korunmasını da gerektirir. Devletin sınırlarını yönetmesi ile tehlike altındaki insanı koruması, birbirinden tamamen koparılamaz.
Avrupa Birliği istatistik kurumu Eurostat’a göre, 2025’te AB ülkelerine ilk kez sığınma başvurusunda bulunanların sayısı 669 bin 365 oldu. Bir önceki yıl sayı 912 bin 425’ti. Düşüş yaklaşık yüzde 27.
En çok ilk başvuruyu İspanya, İtalya, Fransa ve Almanya aldı. Bu tablo, Avrupa içindeki dağılımın da eşit olmadığını gösteriyor. Aynı yıl sonu itibarıyla AB’de uluslararası koruma konusunda değerlendirmesi süren yaklaşık 1,22 milyon başvuru bulunuyordu. Yeni gelenlerin azalması, geçmişten biriken dosyaları kendiliğinden eritmedi.
2026’nın ilk üç ayına ilişkin veriler de düşüş yönünde: 144 bin 680 ilk başvuru, önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 21,3 azalma anlamına geliyor. Mart 2026’da karar bekleyen başvuruların sayısı yine yaklaşık 1,19 milyondu.
Burada bir musluğu kapatınca boşalan bir depodan söz etmiyoruz. Başvuruların incelenmesi zaman alıyor; koruma alanların konut bulması, reddedilenlerin durumunun sonuçlandırılması ve aile dosyalarının ele alınması gerekiyor. Yeni başvuru, bekleyen dosya, ülkede yaşayan koruma sahibi ve barınma merkezinde kalan kişi, birbirinden farklı ölçülerdir.
AVRUPA BİRLİĞİ’NİN YENİ GÖÇ DÜZENİ NEYİ DEĞİŞTİRİYOR?
2024’te kabul edilen ve 12 Haziran 2026’da uygulanmaya başlayan Avrupa Birliği Göç ve Sığınma Paktı, tek bir karar değil, on mevzuat dosyasından oluşan bir paket. Amaç, sınır işlemlerini, başvuruların değerlendirilmesini, sorumlu ülkenin belirlenmesini ve ülkeler arasındaki dayanışmayı ortak bir çerçeveye yerleştirmek.
Yeni düzen, kimlik, güvenlik, sağlık ve kırılganlık kontrollerini ortaklaştırıyor. Belirli başvurular için sınırda daha hızlı işlem yapılmasını, kayıtların daha etkin tutulmasını ve korumaya ihtiyaç duyanlarla koruma koşullarını taşımayanların daha hızlı ayırt edilmesini hedefliyor. Temel hakların gözetimi ve özel ihtiyaçların belirlenmesi de sistemin parçası.
Ancak ortak bir kuralın kabul edilmesi, bütün ülkelerde aynı gün yeterli personel, uygun barınma yeri ve kusursuz bir işlem düzeni oluştuğu anlamına gelmiyor. Avrupa Komisyonu da uygulamanın hukuki ve idari bakımdan kapsamlı hazırlık gerektirdiğini, düzenlemelerin uygulamada geliştirilmeye devam edeceğini belirtiyor.
Kamuoyunda hâlâ Dublin sistemi olarak anılan sorumluluk düzeni, yeni Sığınma ve Göç Yönetimi Tüzüğü, yani AMMR ile yenilendi. Dolayısıyla yaşananları yalnızca eski Dublin kurallarının yeniden başlatılması şeklinde anlatmak teknik olarak eksik kalır.
İlk giriş veya yasal kalış ülkesi önemli olmakla birlikte, aile bağları ve başka sorumluluk ölçütleri de değerlendiriliyor. Vize ilişkisi de Hollanda’daki Rus başvurucunun dosyasında olduğu gibi önem taşıyabiliyor. Sığınmacının istediği ülkeyi hiçbir sınırlama olmaksızın seçebileceği bir düzen yok; fakat her olayın tek bir “ilk ayak bastığı yer” kuralıyla çözüldüğü bir sistem de yok.
Yeni çerçevenin hedeflerinden biri, başvurucuların sorumlu sayılan ülkeden izinsiz biçimde başka bir üye ülkeye geçmesini azaltmak. Buna karşılık, dış sınırlardaki ülkelerin tek başına bırakılmaması için dayanışma mekanizması öngörülüyor. Avrupa’nın güçlüğü de burada başlıyor: Sorumluluğun kime ait olduğunu belirlemek başka, o sorumluluğun yerine getirilebilmesini sağlamak başka.
Yeni sistemde dayanışma zorunlu, katkının biçimi ise esnek. Ülkeler, başvurucuların başka üye ülkelerden naklini kabul etme, mali katkı veya başka destek biçimleriyle sisteme katılabiliyor. Tam yıllık genel çerçevede en az 30 bin kişilik yer değiştirme ve 600 milyon avroluk mali katkı referansları bulunuyor.
Bunları her ülkenin hem insan kabul edip hem aynı tutarda para ödemek zorunda olduğu şeklinde okumamak gerekir. Söz konusu rakamlar, farklı katkı biçimleri içeren ortak sistemin referanslarıdır.
2026’nın ilk uygulama dönemi için açıklanan dayanışma havuzunda ise 21 bin kişilik yer değiştirme veya diğer dayanışma çabaları yahut 420 milyon avroluk mali katkı referansı yer aldı. Bu farklılık, uygulamanın yılın ortasında başlamasıyla bağlantılı.
Asıl soru, kâğıt üzerindeki paylaşımın ihtiyaç duyulan yerde gerçek barınma, personel ve işlem kapasitesine dönüşüp dönüşmeyeceğidir. Bir ülkenin katkı vermesi kadar, baskı altındaki ülkenin bu katkıyla neyi çözebildiği de önemlidir.
AB’nin Şubat 2026’da kabul ettiği düzenlemelerde, güvenli menşe ülke ile güvenli üçüncü ülke kavramları da öne çıkıyor. Birincisi, kişinin vatandaşı olduğu ülkeye ilişkin değerlendirmedir. İkincisi ise kişinin vatandaşı olmadığı, fakat korunabileceği düşünülen başka bir ülkeyle ilgilidir.
Güvenli üçüncü ülke düzenlemesi, belirli koşullarda başvurunun esasına girilmeden kabul edilemez sayılabilmesini kolaylaştırıyor. Başvurucunun o ülkeyle bağlantısı, oradan geçmiş olması veya ilgili ülkeyle yapılmış anlaşma gibi yollar öngörülüyor. Ancak bu, herhangi bir ülkenin yalnızca siyasi bir açıklamayla herkes için güvenli hale geldiği anlamına gelmez.
Hollanda-İtalya olayıyla bu başlığı da birbirine karıştırmamak gerekir. İtalya, AB dışındaki bir üçüncü ülke değil, bir AB üyesidir. Buradaki dosya, üye ülkeler arasında sorumluluk ve nakil meselesidir. Ortak nokta ise şudur: Bir insanın gönderileceği yerde fiilen hangi şartlarla karşılaşacağı önem taşır.
Türkiye’deki tabloyu değerlendirirken eski rakamları bugünün sayısı gibi tekrarlamamak gerekiyor. Göç İdaresi Başkanlığı’nın 27 Ağustos 2026 tarihli resmî tablosuna göre, geçici koruma kapsamındaki Suriyelilerin sayısı 2 milyon 221 bin 316. Aynı seride 2021 için 3 milyon 737 bin 369, 2025 için 2 milyon 347 bin 756 kişi gösteriliyor.
Bu rakam, Türkiye’deki bütün yabancıların veya bütün Suriye kökenli insanların toplamı değildir. Geçici koruma kaydını ifade eder. Başka hukuki statülerle yaşayanlar veya Türkiye vatandaşlığına geçmiş olanlar aynı kaleme konulamaz. Kayıt sayısındaki düşüş de tek başına bütün değişimin gönüllü geri dönüşten kaynaklandığını göstermez.
Türkiye, 1951 Mülteci Sözleşmesi’ne ilişkin coğrafi sınırlamasını koruyor. Bu yüzden günlük dilde mülteci denilen Suriyelilerin Türkiye’deki başlıca hukuki statüsü geçici koruma. Başka ülkelerden gelenlerin uluslararası koruma başvuruları ise farklı hukuki başlıklar altında ele alınıyor. Statü adlarının farklılığı, korunma ve temel hizmet ihtiyacını ortadan kaldırmıyor.
Türkiye’nin yaşadığı güçlük, sadece sınır kapısında karşılanan insan sayısıyla açıklanamaz. Yıllara yayılan bir koruma düzeni, okul sırasından sağlık hizmetine, kira piyasasından çalışma hayatına kadar uzanır. Geçici bir ihtiyaç için kurulan sistem, zaman içinde uzun süreli bir toplumsal meseleye dönüşür.
Burada hem sığınanların hem ev sahibi toplumun geleceği vardır. Bir çocuğun eğitim dışında kalması yalnızca o aileyi ilgilendirmez. Kayıt dışı çalışmanın yayılması yalnızca çalışanı değil, iş piyasasını da etkiler. Yerel hizmetlerin yetersiz kalması, aynı mahallede yaşayan herkesi zorlar. Bu nedenle koruma politikası ile eğitim, istihdam ve belediye politikası birlikte düşünülmelidir.
Türkiye’nin yıllardır milyonlarca Suriyeliye ev sahipliği yapması, çok büyük bir sorumluluktur. Fakat bu gerçeği anlatmak için Türkiye’de bugün kayıtlı bulunan toplam nüfusu, AB’ye yalnızca bir yılda yapılan yeni başvurularla karşı karşıya koymak yanıltıcı olur. Biri belirli tarihte ülkede bulunan insanları, diğeri belirli dönemde açılan yeni başvuruları gösterir.
Avrupa’daki Ukraynalılar da hesaba katılmalıdır. AB Konseyi’nin açıkladığı verilere göre, 31 Mayıs 2026 itibarıyla Ukrayna’dan kaçan 4,38 milyon kişi AB’de geçici koruma altındaydı. Bu kişiler, yıllık ilk sığınma başvurusu sayısıyla aynı kategori değildir. AB, Temmuz 2026’da korumanın 4 Mart 2028’e kadar uzatılması yönünde anlaşmaya vardı; yeni başvurular için askerlik yükümlülüğüne ilişkin ek koşullar da kararlaştırıldı.
Bu yüzden doğru karşılaştırmada yalnızca toplam kişi sayısı değil; nüfusa oran, ekonomik imkânlar, korumanın süresi, insanların ülke içindeki dağılımı ve sağlanan hizmetler de dikkate alınmalı. Türkiye tek bir ülkedir; Avrupa Birliği ise 27 üyeden oluşan bir bütündür. AB ortalaması da bir sınır ülkesinin veya küçük bir belediyenin yaşadığı baskıyı tek başına anlatmaz.
En önemlisi, dünya yükünün bütünü Avrupa’da değildir. UNHCR’ye göre mültecilerin ve uluslararası korumaya ihtiyaç duyan diğer insanların yüzde 68’i düşük ve orta gelirli ülkelerde, yüzde 65’i kendi ülkelerine komşu ülkelerde yaşıyor. Bu göstergeler UNRWA kapsamındaki Filistinli mültecileri dışarıda tutuyor. Türkiye’nin yanı sıra çatışma bölgelerine komşu birçok ülkenin rolü, Avrupa merkezli tartışmalardan daha büyüktür.
18 Mart 2016 Türkiye-AB Mutabakatı, göç tartışmasının önemli dönüm noktalarından biri oldu. Amaç, Türkiye’den Yunan adalarına düzensiz geçişleri azaltmak, insan kaçakçılığıyla mücadele etmek ve düzenli koruma yolları oluşturmaktı.
Metin, belirli koşullarda Türkiye’ye geri gönderme yapılmasını ve Yunan adalarından Türkiye’ye gönderilen her Suriyeli karşılığında, Türkiye’den başka bir Suriyelinin AB’ye yeniden yerleştirilmesini öngörüyordu. Bunun yanında başvuruların bireysel değerlendirilmesi, toplu sınır dışı yapılmaması ve geri göndermeme ilkesine uyulması da açıkça belirtilmişti.
Bu çerçeve, Türkiye ile Avrupa arasındaki ilişkide göçün neden yalnızca insani değil, diplomatik ve mali bir başlığa dönüştüğünü açıklıyor. Fakat mutabakatın varlığı, bütün öngörülen işlemlerin her zaman aynı biçimde uygulandığını göstermez; metindeki hedef ile fiilî uygulama ayrı değerlendirilmelidir.
Avrupa Komisyonu’nun Temmuz 2026 raporuna göre, Türkiye’deki mülteciler ve ev sahibi toplumlar için 2011’den itibaren tahsis edilen AB finansmanı yaklaşık 12,4 milyar avroya ulaşıyor. Bu toplam, farklı dönemlere yayılan programları ve 2027 sonuna kadar öngörülen desteği içeriyor. Dolayısıyla tamamının aynı anda Türkiye’ye ödenmiş nakit olduğu söylenemez.
2016-2019 döneminin 6 milyar avroluk özel destek mekanizmasında ise 5,9 milyar avronun üzerinde ödeme yapıldığı açıklanıyor. Eğitim, sağlık, temel ihtiyaçlar, geçim olanakları ve ev sahibi toplulukların altyapısı, destek alanları arasında.
Buradan iki ayrı sonuç çıkar: Avrupa desteğini yok saymak yanlış olur. Bu desteği, Türkiye’nin yıllara yayılan bütün mali ve toplumsal sorumluluğunu karşılamış gibi sunmak da yanlış olur. Bir programın bütçesi, bir ülkenin toplam yükünün hesabı değildir. Sağlıklı bir mali kıyaslama için aynı dönem, aynı harcama kapsamı ve gerçekleşmiş ödeme ölçütü gerekir.
Hollanda’nın kendi rakamları, sorunun neden yalnızca yeni gelenlerin sayısından ibaret olmadığını ortaya koyuyor. Göç ve Vatandaşlık Dairesi IND’ye göre, ilk sığınma başvuruları 2024’te 32 bin 180 iken, 2025’te 24 bin 70’e düştü. Buna karşılık 1 Ocak 2026’da karar bekleyenlerin sayısı 51 bini aştı. Genel sığınma prosedüründe ortalama bekleme süresi 67 haftaya çıktı.
IND, süresinde karar verilememesi nedeniyle 2025’te toplam 79 milyon avro tutarında gecikmeye bağlı zorlayıcı para ödemesi yaptığını da açıkladı. Bu rakam kurumun ilgili ödemelerinin toplamıdır; sığınmacı başına bir ödeme veya bütün sığınma sisteminin maliyeti değildir.
Öte yandan CBS’ye göre, 2025’te sığınma temelli aile birleşimi kapsamında Hollanda’ya gelen aile üyelerinin sayısı 16 bin 500 oldu. Yeni ilk başvurular azalırken aile üyelerinin gelişinin artabilmesi, farklı süreçlerin farklı zamanlarda sonuçlanmasından kaynaklanabilir. Bu iki grubu tek bir başlık altında sunmak, hangi hareketin arttığını veya azaldığını belirsizleştirir.
Barınma merkezlerindeki doluluğun bir başka nedeni de oturum hakkı kazanmış insanların konut bulamaması. Hollanda hükümetinin kendi açıklaması, bu kişilerin belediyelerde konut bekledikleri için dolu sığınma merkezlerinde kalmayı sürdürdüğünü belirtiyor. Yani bir yatakta kalan herkes, başvurusunun sonucunu bekleyen yeni bir sığınmacı değil.
Konut üretimi, geçici barınma, belediyeler arasındaki paylaşım ve dosyaların işlenme hızı birbirinden kopuk ele alınırsa, başvurular azalsa bile sıkışıklık sürebilir. Bu durum, hem koruma isteyenlerin hayatını belirsizlikte bırakır hem de ev sahibi toplumda kamu yönetimine duyulan güveni zedeler.
İşte bu ortamda, Lahey Mahkemesi’nin Den Bosch’ta görev yapan birimi, 1 Eylül 2026’da Rus bir başvurucu hakkında karar verdi. Mahkemenin resmî açıklamasına göre, kişi 18 Haziran’da sığınma başvurusu yapmıştı. İtalya tarafından verilmiş bir vizesi bulunduğu için Bakanlık, yeni sorumluluk düzeni uyarınca başvuruyu incelemeyip kendisini İtalya’ya göndermek istedi.
İltica ve Göç Bakanı Bart van den Brink, İtalyan makamlarıyla yapılan anlaşmalara ve oluşturulacak kabul olanaklarına dayanıyordu. Mahkeme ise mevcut bilgilerle İtalya’daki kabul sorunlarının giderildiğinin yeterince ortaya konulamadığını belirledi. Bakanlar arasındaki anlaşmayı tek başına yeterli bulmadı ve başvuru hakkında yeni karar verilmesini istedi.
Bu karar, Rus başvurucuya otomatik olarak mülteci statüsü veya kalıcı oturum vermiyor. İtalya’ya naklin sonsuza kadar imkânsız olduğunu da söylemiyor. Şartların düzeldiğini gösteren yeterli güncel bilgi ortaya çıkarsa, ileride farklı bir değerlendirme yapılabileceği belirtiliyor. Avrupa paktının iptali söz konusu değil; mevcut nakil kararının dayanağı yetersiz bulunuyor.
De Telegraaf’ın 12 Haziran 2026 tarihli, “ASIELINSTROOM” başlıklı haberinin yer aldığı gazete kupürü.
De Telegraaf’ın 3 Eylül tarihli haberleri, kararı göç paktına ağır bir darbe olarak sundu. Gazetenin aktardığı görüşlerde, araştırmacı Steije Hofhuis yargının insan hakları sözleşmesini yorumlama biçimini eleştirirken, Jan van de Beek bu yaklaşımın Hollanda’da daha fazla sığınmacının kalmasına yol açacağını savundu.
A21 milletvekili Diederik Boomsma ve VVD milletvekili Ulysse Ellian da karara sert tepki gösterdi. Gazete, Adalet ve Güvenlik Bakanlığı’nın kararı inceleyeceğini aktardı. Aynı haberde yer verilen hâkim Koen de Meulder’in değerlendirmesi ise, İtalya’daki iyileşmeler hakkında daha fazla açıklığın ileride ortaya çıkabileceğini, fakat mevcut aşamada bunun sonucuna varmak için erken olduğunu vurguluyordu. Burada haber ile yorum ayrılmalı. Kararın başka dosyalar
News
*Dördüncü kez “Yılın Hakemi” seçildi ve Altın Kartı aldı.
*De Telegraaf’ın geniş haberi, Hollanda’nın Türk kökenli elit hakemi Serdar Gözübüyük’ü yeniden gündemin merkezine taşıdı.
*Bu, 12 yaşında bir hayal kuran, 16 yaşında sahaya düdükle çıkan, gösterişten uzak kalıp, her maçta kendisini yeniden kanıtlayan bir çocuğun Avrupa futbolunun zirvesine yürüyüşüdür.
*Serdar Gözübüyük, dördüncü kez Hollanda’nın en iyi hakemi seçildi. Fakat Altın Kart’ın asıl anlamı, ödül törenindeki alkışlardan çok, çocukluğundan bugüne taşıdığı çalışma ve vazgeçmeme iradesinde saklı.
*Henüz 16 yaşındayken oyunu okuyabilen, futbolcuyla doğru mesafeyi kuran ve karttan önce konuşmayı tercih eden Gözübüyük, amatör sahalardan Avrupa’nın büyük statlarına adım adım yükseldi.
*Eşi Tuğba ve ailesi, bu uzun yürüyüşün görünmeyen ortakları oldu. Gözübüyük, dördüncü Altın Kart’ını alırken başarıyı ailesiyle paylaştı ve kendisine verilen Avrupa fırsatlarının karşılığını vermek zorunda olduğunu söyledi.
*Gözübüyük’ün hikâyesi Türkiye’ye de önemli bir soru yöneltiyor: Büyük hakemi yalnızca yetenek mi yetiştirir, yoksa O’nu hatalarıyla birlikte koruyan ve geliştiren bir sistem mi?
De Telegraaf’ın spor eki, Serdar Gözübüyük ile eşi Tuğba’nın mutluluğunu kapağına taşıdı. Dördüncü kez “Yılın en iyi hakemi” seçilen Gözübüyük, yaşadığı heyecanı, “Bu ödül bende büyük duygular uyandırdı” sözleriyle dile getirdi.
ÖDÜL TÖRENİNDEKİ FOTOĞRAFIN ARKASINDA UZUN BİR YOL VAR
Fotoğrafta Serdar Gözübüyük ile eşi Tuğba yan yana duruyor. Önlerinde açılmış bir ödül kutusu, ellerinde dördüncü Altın Kart’ın gururu var. Gazete kapağındaki görüntü, dışarıdan bakıldığında mutlu bir tören anı. Oysa o karenin arkasında otuz yıla yaklaşan bir emek, yüzlerce maç, sayısız sınav ve sessizce aşılmış birçok engel bulunuyor.
Gözübüyük ödülü alırken futbolun iki büyük ismi Ruud Gullit ile Björn Kuipers’in törene gelmesinin kendisini duygulandırdığını söyledi. Fakat teşekkür listesinin en başına ailesini ve eşini koydu. Çünkü bir hakemin başarısı yalnızca doksan dakika boyunca verdiği kararlarla oluşmuyor. Yolculuklar, antrenmanlar, fizik testleri, eleştiriler, hatalar ve yeniden sahaya çıkma cesareti evin içinde de yaşanıyor.
“Bu benim için bir çocukluk hayali. İki futbol efsanesinin bana bu ödülü vermek için burada bulunması, bunu daha da özel kılıyor.”
Serdar Gözübüyük
12 YAŞINDA KURULAN HAYAL
Gözübüyük, hakemlik yoluna 12 yaşında adım attığını anlatıyor. O yaşta birçok çocuk büyük bir futbolcu olmayı düşlerken, O oyunun başka bir yerinde durmayı seçti. Topun peşinde koşanlardan değil, oyunun adaletini ve düzenini sağlayanlardan biri olmak istedi.
Bu karar, yıllar sonra verilmiş bir meslek tercihi değildi. Çocukluk çağında başlayan, amatör sahalarda büyüyen ve her yeni görevle biraz daha ciddileşen bir hayaldi. Futbolcuların küçük kulüplerden büyük statlara yürüdüğü gibi, genç hakem de en alt kademelerden başlayıp ülkenin ve Avrupa’nın en önemli karşılaşmalarına ulaşmayı hedefledi.
Bugün elinde dört Altın Kart bulunması, o 12 yaşındaki çocuğun hayalinin karşılığı. Fakat Gözübüyük hâlâ tamamlanmış bir kariyerden söz etmiyor. Çünkü çocukluk hayalinin önünde şimdi başka bir kapı var: Büyük bir Avrupa Şampiyonası’nda sahaya çıkmak.
De Telegraaf, kapak haberinin yanı sıra iki sayfalık geniş bir dosyada, Gözübüyük’ün dördüncü Altın Kart’ını ve EK 2028 yolundaki hedefini anlattı. Fotoğraftakiler soldan sağa: Hakemlerin sponsoru ARAG’ın Genel Müdürü Kees Veenhof, ünlü futbolcu Ruud Gullit, “Yılın Hakemi” Serdar Gözübüyük, ödülü altı kez kazanan Björn Kuipers ve Gassan Diamonds’tan David Bijlsma.
16 YAŞINDAKİ HAKEMİN, YAŞINDAN BÜYÜK OLGUNLUĞU
Gözübüyük’ü gençlik yıllarından tanıyanların sıkça kullandığı bir cümle vardı: “Yaşından büyük bir olgunluk.”
Henüz 16 yaşında maç yönetirken bile oyunu okuyabiliyor, futbolcuyla arasındaki mesafeyi ayarlıyor ve düdüğü kişisel bir güç gösterisine çevirmiyordu.
O’nu yaşıtlarından ayıran en önemli özellik, karttan önce iletişimi, cezadan önce iknayı seçmesiydi. Sert görünmeye çalışmak yerine oyunun dilini öğreniyordu. Bağırarak otorite kurmak kolaydı.
Asıl güç, futbolcunun kararınızı kabul etmesini sağlamaktı.
Bu yaklaşım küçük sahalarda başladı. Zamanla Hollanda liglerine, ardından Avrupa Kupaları’na taşındı. Gözübüyük’ün hakemliği hiçbir zaman “Ben buradayım” diye bağırmadı. O, hakem ne kadar az görünürse futbolun o kadar çok görüneceğini erken yaşta anlamıştı.
Genç yaşta başlayan hakemlik yolunda, sakinlik ve doğru beden dili Gözübüyük’ün en güçlü araçları oldu.
DICK JOL’UN ANLATTIĞI “90 DAKİKALIK HAKEM”
Serdar Gözübüyük’ün kişiliğini uzun teknik değerlendirmelerden daha iyi anlatan bir sahne var.
2001 yılında Bayern Münih ile Valencia arasındaki Şampiyonlar Ligi finalini yöneten eski dünya hakemi Dick Jol, O’nu “90 dakikalık hakem” olarak tanımlıyor.
Bu tanım, yalnızca maç süresini ifade etmiyor. Gösteriş peşinde koşmayan, kulislerde dolaşmayan, protokolde görünmek istemeyen ve bütün dikkatini yöneteceği karşılaşmaya veren hakem anlamına geliyor.
“Stadyuma geliyor, arabasını park ediyor, protokol odalarına gitmiyor. Soyunma odasına geçiyor, ısınıyor, maçını yönetiyor ve evine dönüyor.”
Dick Jol
Jol’a göre Gözübüyük’ün son yıllardaki yükselişi tesadüf değildi. “Hakemlik adeta kanında dolaşıyor” diyerek O’nun sahadaki gelişimine dikkat çekti. Bu övgünün önemi şuradaydı: Gözübüyük’ün başarısı yalnızca doğru düdüklerden değil, işini gösteriye çevirmeyen karakterinden doğuyordu.
Dick Jol’un “90 dakikalık hakem” dediği Gözübüyük, bütün dikkatini yönettiği maça veriyor.
BİR TÜRK AİLESİNİN ÇOCUĞU, BİR AİLENİN ORTAK EMEĞİ
Gözübüyük’ün hikâyesi, Avrupa’daki Türk toplumunun hikâyesinden ayrı düşünülemez. Göçmen kökenli bir ailenin çocuğu olarak Hollanda futbol düzeninde yükselmek, yalnızca yetenekle açıklanabilecek bir başarı değil. Sabır, çalışma disiplini, eleştiriye dayanma gücü ve vazgeçmemek bu yolun görünmeyen parçalarıydı.
Björn Kuipers de Gözübüyük’ü anlatırken yetiştiği Türk ailesindeki “vazgeçmemek” anlayışına dikkat çekti. Bu kültür, genç hakemin başarısızlıkları kişisel yenilgi olarak değil, aşılması gereken yeni sınavlar olarak görmesini sağladı.
Bugün bu hikâyede eşi Tuğba’nın da ayrı bir yeri var. De Telegraaf’ın kapağına taşınan fotoğrafta yalnızca ödül alan bir hakem ile eşi görülmüyor. Yıllardır aynı programı, aynı gerginliği ve aynı hayali paylaşan iki insan görülüyor. Gözübüyük’ün ödül konuşmasındaki aile vurgusu, bu nedenle törensel bir teşekkür değil, başarının ortaklarına verilmiş bir haktı.
Gözübüyük, dördüncü Altın Kart’ını alırken ailesine, eşi Tuğba’ya, KNVB’ye ve kendisine sunulan fırsatlara teşekkür etti.
2009’DA BAŞLAYAN ULUSLARARASI ÇIRAKLIK
Altın Kart’ı altı kez kazanan rekortmen hakem Björn Kuipers.
Gözübüyük ile Björn Kuipers’in yolları yaklaşık 17 yıl önce kesişti. Gözübüyük 2009’da profesyonel futbola adım attığında, Kuipers Hollanda’nın uluslararası alandaki en güçlü hakemlerinden biriydi. Genç hakem, büyük Avrupa maçlarına O’nun yanında dördüncü hakem olarak gitti.
Bu görevler, dışarıdan bakıldığında yalnızca yedek hakemlik gibi görünebilir. Oysa büyük maçın hazırlığını, hakem ekibinin ilişkisini, soyunma odasındaki sessizliği ve tribün baskısını yakından öğrenmenin en önemli okuluydu. Gözübüyük, Avrupa hakemliğinin yalnızca doksan dakikadan ibaret olmadığını Kuipers’in yanında gördü.
Kuipers uluslararası kariyerini bitirdiğinde, Gözübüyük UEFA elit listesinde O’nun bıraktığı yere yükseldi. Kuipers bunu şakayla, “Elit listedeki yerimi O aldı” diye anlatıyor. Gerçekte ise bu, bir kuşaktan diğerine geçen büyük bir meslekî mirastı.
HATA YAPMAMAK DEĞİL, HATADAN SONRA AYAKTA KALMAK
Gözübüyük’ün bugünkü seviyesine yalnızca doğru kararlarla geldiğini düşünmek yanıltıcı olur. Her hakem gibi O da hata yaptı, eleştirildi ve bazı maçlardan sonra kendisini sorguladı. Asıl fark, hatanın ardından verdiği tepkiydi.
Kuipers’in yeni De Telegraaf haberindeki en değerli mesajı bu noktada ortaya çıkıyor: “Mükemmel maç yönetmek mümkün değildir. VAR kritik bir hatayı ortaya çıkarabilir. Hakem, o yanlışın maçın geri kalanını yönetmesine izin vermemelidir. Sırtını dik tutmalı, karar vermeye ve oyunu kontrol etmeye devam etmelidir.”
Gözübüyük’ün gelişimini sağlayan sistem de O’nu bir hatadan sonra silmedi. Hatasını analiz etti, eksikleri üzerinde çalıştı ve yeniden sahaya gönderdi. Bu güven, hakemin kendisini savunmaya değil, oyunu yönetmeye odaklanmasını sağladı.
100 AVRUPA MAÇI, BİR SAYIDAN ÇOK DAHA FAZLASI
Gözübüyük’ün UEFA’nın Avrupa kulüp turnuvalarında 100 maça ulaşması, bu uzun yolun en önemli duraklarından biri oldu. Şampiyonlar Ligi, Avrupa Ligi ve Konferans Ligi’nde yıllarca görev alabilmek; yalnızca kuralları bilmek değil, her sezon yeniden güven kazanmak demekti.
Fizik testleri, maç raporları, VAR uyumu, ekip çalışması ve baskı altında karar verebilme gücü…
Bunların her biri, 100 maçlık yolculuğun görünmeyen sınavlarıydı. UEFA ile KNVB’nin verdiği plaket, tek bir gecenin başarısını değil, yıllar boyunca korunan istikrarı temsil ediyordu.
Serdar Gözübüyük, 100’üncü Avrupa maçı nedeniyle UEFA ve KNVB tarafından onurlandırıldı.
TÜRK TAKIMLARINDAN UZAK TUTULAN TÜRK KÖKENLİ HAKEM
Gözübüyük’ün 100 Avrupa maçında hiçbir Türk takımının karşılaşmasını yönetmemesi dikkat çekici bir ayrıntıydı. UEFA, hakem atamalarında yalnızca gerçek tarafsızlığı değil, tarafsızlığın görünümünü de koruyor. Köken veya duygusal bağ üzerinden doğabilecek en küçük tartışma ihtimalini baştan kapatıyor.
Bu nedenle Türk kulüplerinin maçlarından uzak tutulması, Gözübüyük’e duyulan güvensizlik değil; O’nun tartışmasız hakem profilini koruma tercihiydi. Avrupa futbolunda bazen bir hakemin değeri, yönettiği maçlar kadar bilinçli biçimde verilmediği maçlarla da anlaşılır.
DÖRDÜNCÜ ALTIN KART: ÇOCUKLUK HAYALİNİN YENİ DURAĞI
De Telegraaf’ın eski milli futbolcular arasında düzenlediği oylama, Gözübüyük’ü dördüncü kez Hollanda’nın en iyi hakemi seçti. Björn Kuipers bu ödülü kariyerinde altı kez kazanmıştı. Gözübüyük şimdi o rekora iki adım uzakta.
Fakat ödülün değeri yalnızca sayıda değil. Oy verenler, büyük maçların baskısını yaşamış eski futbolculardı. Otoriteyi, iletişimi, futbolcunun psikolojisini ve hakemin oyunun akışına etkisini biliyorlardı. Gözübüyük’ü seçmeleri, sahadaki güvenin futbolun içinden gelenler tarafından kabul edilmesi anlamına geliyordu.
Altın Kart oylamasında eski milli futbolcuların büyük çoğunluğu tercihini Serdar Gözübüyük’ten yana kullandı.
GULLIT’İN ESPRİSİNDEKİ CİDDİ MESAJ
Ruud Gullit ödül töreninde Gözübüyük’ün “Avrupa Şampiyonası’na gitmek için daha ne yapmalıyım?” sorusuna esprili bir cevap verdi: “Belki ellerinin üzerinde durmalısın.” Ardından dördüncü Altın Kart’ın zaten çok şey anlattığını söyledi.
Bu sözün arkasında ciddi bir mesaj vardı. Gözübüyük Hollanda’da kendisini kanıtlamıştı. Artık beklenti, ülke içindeki yeni bir ödülden çok, büyük turnuvada sahaya çıkmasıydı.
Ruud Gullit, Gözübüyük’ü 2028 Avrupa Şampiyonası’nda görmek istediğini söyledi.
EK 2028’E GİDEN DAR YOL
2028 Avrupa Şampiyonası, Gözübüyük’ün çocukluk hayalinin bugünkü büyük hedefi. Ancak yol kolay değil. UEFA’nın uluslararası listesinde yaklaşık 35 hakem bulunuyor; turnuvaya bunların yalnızca 18’i gidecek.
Kuipers’in bu konudaki değerlendirmesi kısa ve gerçekçi: Gözübüyük’ün şansı var, ama doğru zamanda en iyi formuna ulaşmak zorunda. Geçmişte kazanılan ödüller kapıyı aralıyor; turnuva biletini ise önümüzdeki iki yıldaki performans belirleyecek.
TÜRKİYE’NİN ÇIKARMASI GEREKEN DERS
Gözübüyük’ün hikâyesi ister istemez Türkiye’deki hakemlik düzenini düşündürüyor. Türkiye’de bir derbi, hakemin bütün kariyerini gölgeleyebiliyor. Bir karar günlerce tartışılıyor, yöneticiler isim vererek hedef gösteriyor ve sosyal medya birkaç saat içinde hakemin itibarını tüketiyor.
Hollanda’da ise hakem bir maçtan ibaret görülmüyor. Yanlış yaptığında analiz ediliyor, gerekiyorsa dinlendiriliyor, eksikleri üzerinde çalışılıyor ve yeniden sahaya hazırlanıyor. Hata kabul ediliyor; fakat hatada ısrar kabul edilmiyor. Bu ayrım, yetenekli bir genci korkuyla değil özgüvenle büyütüyor.
Türkiye’de de Gözübüyük kadar yetenekli genç hakemler bulunabilir. Asıl soru, bu gençleri kaç yıl sabırla koruyabildiğimizdir. Büyük hakem yalnızca düdük yeteneğiyle değil, O’nu geliştiren ve bir hatadan sonra yok etmeyen kurumlarla yetişir.
Gözübüyük, futbolcuyla çatışmadan otorite kuran hakemlik anlayışıyla öne çıktı.
SONUÇ: ÖDÜLLERİN ARDINDA BİR İNSAN HİKÂYESİ
Serdar Gözübüyük’ün elinde bugün dört Altın Kart, arkasında 100 Avrupa maçı ve önünde 2028 Avrupa Şampiyonası hedefi var. Fakat O’nun hikâyesini değerli kılan yalnızca bu rakamlar değil.
Asıl hikâye, 12 yaşında başlayan hayalde…
16 yaşında gösterilen olgunlukta…
Protokol salonuna uğramadan soyunma odasına yürüyen “90 dakikalık hakem”de…
Bir hata sonrası yeniden sahaya çıkabilmekte…
Ailesinin, eşi Tuğba’nın ve kendisine güvenen insanların desteğinde saklı.
Gözübüyük şimdi Kuipers’in rekoruna ve Avrupa Şampiyonası’na doğru yürüyor. O hedefe ulaşıp ulaşmayacağını önümüzdeki iki yıl gösterecek. Fakat bir gerçek şimdiden değişmeyecek: Göçmen kökenli bir Türk ailesinin çocuğu, Avrupa futbolunun karar noktasında güvenin ve profesyonelliğin simgelerinden biri oldu.
News
KIBRIS konusuna ilgi duyan değerli okurlarıma, belge ve tanıklıklara dayanan bu kapsamlı dosyayı okumalarını ve ileride yeniden başvurmak üzere saklamalarını tavsiye ederim. Çünkü Kıbrıs meselesi, tek bir tarihten ibaret değildir.
Maarten van Aalderen’in yazısından hareketle hazırlanmış belge ve tanıklık dosyası.
Kıbrıs’ı doğru anlamak için sadece 1974’e değil, öncesine de bakmak gerekir.
De Telegraaf’ta yayımlanan bir Kıbrıs yazısı, beni yarım asırlık arşivimi yeniden açmaya yöneltti. Çünkü bazı tarihî gerçeklerin eksik kaldığını düşündüm.
Bu yazı dizisi, herhangi bir tarafı haklı çıkarmak için değil; Kıbrıs meselesinin eksik anlatılan sayfalarını belge, tanıklık ve uluslararası kaynaklar ışığında tamamlamak amacıyla hazırlandı.
Üç ayrı Kıbrıs ziyareti, dönemin devlet adamlarıyla yaptığım röportajlar, yıllar içinde oluşturduğum gazetecilik arşivi ve uluslararası belgeler, bu dosyanın temelini oluşturdu.
Kıbrıs, yalnızca 20 Temmuz 1974’ten ibaret değildir. Bu dosya, 1960’tan günümüze uzanan süreci, çoğu zaman göz ardı edilen gelişmeleriyle birlikte kronolojik olarak ele alıyor.
Gazeteciliğin görevi hüküm vermek değil, eksik kalan bilgileri tamamlayarak okuyucunun kendi değerlendirmesini yapmasına yardımcı olmaktır. Elinizdeki çalışma da bu anlayışla kaleme alındı.
Bu dosya, tarihe yeni bir hüküm vermek için değil; eksik kalan sayfaları tamamlayarak okuyucunun kendi hükmünü oluşturmasına katkı sağlamak amacıyla hazırlandı.
Birleşmiş Milletler’in Kıbrıs konusunda yeniden girişimde bulunması ve Avrupa Birliği’nin çözüm çağrılarını artırması üzerine, Hollanda’nın en çok okunan gazetelerinden De Telegraaf, deneyimli dış politika yazarı Maarten van Aalderen imzasıyla geniş bir Kıbrıs dosyası yayımladı.
Yazıyı büyük bir dikkatle okudum.
Öncelikle şunu belirtmek isterim ki, Van Aalderen bugünkü Avrupa basınında pek rastlanmayan bir gazetecilik anlayışı sergilemiş. Sadece Rum kesimini değil, Kuzey Kıbrıs’ı da ziyaret etmiş; Türklerle konuşmuş, onların görüşlerine de yer vermiş. Bu yönüyle yazısının objektif olmaya çalışan bir çalışma olduğunu söylemek mümkündür.
Ancak…
Kıbrıs gibi yarım asrı aşan, acılarla dolu bir meseleyi anlatırken bazı tarihî gerçekler eksik bırakıldığında, ortaya çıkan tablo da ister istemez eksik kalıyor.
Bu nedenle, Hollandalı meslektaşımın yazısında yer alan bazı değerlendirmelere, tarihin diğer sayfasından da bakmak istiyorum.
Van Aalderen yazmış: “Magosa’nın Maraş bölgesi, 1974’ten sonra hayalet şehre dönüştü.”
İşin gerçeği şu:
Evet…
Maraş bugün gerçekten de hüzün veren bir hayalet bölgesidir.
Ancak Maraş’ın neden bu hâle geldiğini anlayabilmek için, sadece 20 Temmuz 1974’e bakmak yeterli değildir.
Çünkü olaylar o gün başlamadı.
Bundan beş gün önce, 15 Temmuz 1974’te, Yunanistan’daki askerî cunta, Nikos Sampson aracılığıyla Cumhurbaşkanı Makarios’a darbe yaptı. Darbenin amacı, Kıbrıs’ı bağımsız bir devlet olarak yaşatmak değil, adayı Yunanistan’a bağlamaktı.
İşte Türkiye’nin garantörlük hakkına dayanarak gerçekleştirdiği askerî harekât da bu gelişmelerin ardından geldi.
Dolayısıyla 20 Temmuz’u anlatırken, 15 Temmuz’u görmezden gelmek okuyucuya eksik bilgi vermek olur.
Van Aalderen yazmış: Makarios bağımsız Kıbrıs’ın ilk cumhurbaşkanıydı…
Meslektaşım Maarten van Aalderen, Makarios’u bağımsız Kıbrıs Cumhuriyeti’nin ilk Cumhurbaşkanı olarak tanıtıyor. Bu bilgi doğrudur.
Ancak eksik olan nokta, Makarios’un sadece devlet başkanı olmadığı, aynı zamanda Kıbrıs’ın kaderini değiştiren olayların da tam merkezinde yer aldığıdır.
1950’li yıllarda Rum toplumunun önemli bir kesimi, “Enosis”, yani Kıbrıs’ın Yunanistan’a bağlanmasını savunuyordu. Bu hedef doğrultusunda kurulan EOKA örgütü, İngiliz yönetimine karşı silahlı mücadele başlatmıştı.
Fakat 1960 yılında kurulan Kıbrıs Cumhuriyeti ile birlikte Makarios, zaman içinde farklı bir çizgiye yöneldi. Artık hedefi, Kıbrıs’ın ne Yunanistan’a bağlanması ne de Türkiye ile paylaşılmasıydı. Bağımsız bir Kıbrıs devleti istiyordu.
İşte kırılma noktası da burada yaşandı.
Yunanistan’daki askerî cunta, Makarios’un bu politikasını ihanet olarak gördü.
15 Temmuz 1974’te, Nikos Sampson’un öncülüğünde gerçekleştirilen askerî darbeyle Makarios görevden uzaklaştırıldı. Cumhurbaşkanlığı Sarayı ağır silahlarla saldırıya uğradı. Makarios son anda kurtularak adadan kaçmayı başardı ve daha sonra Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nde yaptığı konuşmada, darbeyi açıkça Yunan cuntasının gerçekleştirdiğini dünyaya anlattı.
Van Aalderen yazısında bu darbeye yalnızca dolaylı biçimde değiniyor.
Oysa bu ayrıntı, Kıbrıs tarihinin en önemli dönüm noktalarından biridir.
Çünkü Türkiye’nin 20 Temmuz 1974’te gerçekleştirdiği askerî harekât, beş gün önce anayasal düzeni ortadan kaldıran bu darbenin hemen ardından başladı.
1974’ü değerlendirmek isteyen herkesin önce 15 Temmuz’u, 15 Temmuz’u anlayabilmek için de 1960’tan sonra yaşanan gelişmeleri bilmesi gerekir.
Tarih, yalnızca sonuçları anlatarak değil, o sonuçlara götüren sebepleri de ortaya koyarak yazıldığında gerçek anlamına kavuşur.
Van Aalderen yazmış: Kıbrıs sorunu 1974’ten sonra bugünkü hâlini aldı…
İşin gerçeği şu:
Kıbrıs meselesini yalnızca 1974’ten başlatmak, yarım asırlık bir filmi son sahnesinden izlemek gibidir. Oysa adadaki acılar çok daha önce başladı.
1960 yılında kurulan Kıbrıs Cumhuriyeti, Türkler ile Rumların ortaklığına dayanıyordu. Anayasa, her iki topluma da siyasi haklar ve güvence sağlıyordu. Türkiye, Yunanistan ve Birleşik Krallık ise bu düzenin garantörü olmuştu.
Ne var ki bu ortaklık uzun ömürlü olmadı.
Rum yönetimi, anayasanın Türk toplumuna tanıdığı hakları zamanla kısıtlamak istedi. Cumhurbaşkanı Makarios’un hazırladığı ve tarihe “13 Madde” olarak geçen anayasa değişikliği önerileri, Türk toplumunda büyük endişe yarattı. Çünkü bu değişiklikler, Kıbrıs Türklerini devletin eşit ortağı olmaktan çıkaracak nitelikte görülüyordu.
Gerilim giderek arttı.
Ve 21 Aralık 1963 gecesi, tarihe “Kanlı Noel” olarak geçen olaylar yaşandı.
Silahlı Rum grupları, Lefkoşa başta olmak üzere birçok bölgede Türk mahallelerine saldırdı. Evler kurşunlandı, insanlar öldürüldü, yüzlerce aile evlerini terk etmek zorunda kaldı.
O günlerde yaşanan vahşetin simgelerinden biri de, banyolarında öldürülen kadınlar ve çocuklar oldu. Bu fotoğraflar, aradan geçen onlarca yıla rağmen Kıbrıs Türklerinin hafızasından hiç silinmedi.
Saldırılar yalnızca Lefkoşa ile sınırlı kalmadı.
Türk köyleri kuşatma altına alındı, yollar kapatıldı, birçok yerleşim yeri boşaltıldı. Binlerce Kıbrıs Türkü, yıllarca küçük ve birbirinden kopuk bölgelerde, uluslararası literatürde “enklav” olarak adlandırılan yerleşim alanlarında yaşamak zorunda kaldı.
Oysa Van Aalderen yazısında bu döneme hemen hiç değinmiyor.1974’e giden yolu anlamanın anahtarı tam da burada yatıyor.Kıbrıs Türklerinin hafızasında 20 Temmuz’dan önce, 21 Aralık 1963 vardır.Bu gerçeği görmeden yazılan her Kıbrıs değerlendirmesi, ister istemez eksik kalacaktır.
Van Aalderen yazmış: “Rumlar Kuzey Kıbrıs’ı işgal edilmiş toprak olarak görüyor.”
İşin gerçeği şu: Evet…
Bugün Güney Kıbrıs’ta yaşayan Rumların büyük bölümü, Kuzey Kıbrıs’ı “işgal altındaki toprak” olarak görüyor.Bu bakış açısı yıllardır değişmedi.
Ancak Kıbrıs meselesini yalnızca bu ifadeyle anlatmak, madalyonun sadece bir yüzünü göstermektir.
Çünkü 15 Temmuz 1974’te, Yunanistan’daki askerî cunta tarafından desteklenen Nikos Sampson darbesiyle, Kıbrıs Cumhuriyeti’nin anayasal düzeni fiilen ortadan kaldırıldı.
Darbenin amacı, bağımsız Kıbrıs’ı yaşatmak değil, adayı Enosis yoluyla Yunanistan’a bağlamaktı.
Cumhurbaşkanı Makarios canını zor kurtararak adadan kaçtı.
Birleşmiş Milletler’de yaptığı konuşmada da, darbenin arkasında Atina’daki cuntanın bulunduğunu açıkça dile getirdi.
İşte Türkiye, beş gün sonra, 1960 Garanti Antlaşması’nın kendisine tanıdığı hakka dayanarak askerî harekât başlattığını açıkladı.
Bugün de Ankara’nın resmî görüşü değişmiş değildir.
Türkiye, bu harekâtı bir “işgal” değil, garantör devlet olarak anayasal düzeni yeniden tesis etmeye ve Kıbrıs Türklerinin güvenliğini sağlamaya yönelik bir müdahale olarak değerlendirmektedir.
Kuzey Kıbrıs’ı, sadece Rumlar değil, Avrupa Birliği de “işgal” dedi.
Rum tarafı ise aynı olaya farklı bakmaktadır.
Onlara göre Türkiye’nin müdahalesi, ilk aşamadan sonra sınırlarını aşmış ve adanın kuzeyinde kalıcı bir askerî varlığa dönüşmüştür.
Aradan yarım asır geçti.
Tarafların hukukî ve siyasî tezleri değişmedi.
Değişmeyen bir başka gerçek daha var.
Her iki toplum da yaşadıklarını kendi hafızasında derin acılar olarak taşımaya devam ediyor.
İşte bu nedenle, Kıbrıs meselesini anlatan her gazeteci, yalnızca bir tarafın kullandığı kavramlarla yetinmemeli; diğer tarafın gerekçelerini de okuyucuya aktarmalıdır.
Gazeteciliğin görevi karar vermek değil, gerçeğin bütün yönlerini ortaya koymaktır.
Van Aalderen yazmış: “İki toplumun yeniden bir arada yaşaması kolay değil.”
İşin gerçeği şu:
Bu tespit, büyük ölçüde doğrudur.Aradan yarım asır geçti.Bu süre içinde yeni nesiller yetişti.Bugün adanın kuzeyinde doğan birçok genç, Güney Kıbrıs’ı hiç tanımıyor.Güneyde doğan gençlerin önemli bir bölümü de kuzeyi yalnızca uzaktan biliyor.Buna rağmen hayat devam ediyor.
Sınır kapılarının açılmasından sonra her gün binlerce kişi iki kesim arasında geçiş yapıyor.
Kimi çalışmak için…
Kimi alışveriş yapmak için…
Kimi de yıllardır görmediği doğduğu köyü ziyaret etmek için…
Bu tablo gösteriyor ki, siyasetin çözemediği birçok engel, insanlar arasında yavaş yavaş aşılmaya başlanmış durumda.
Van Aalderen’in yazısında da buna ilişkin bazı örnekler yer alıyor.
Bu, geleceğe dair umut veren bir gelişmedir.
Ancak kalıcı bir çözüm için sadece iyi niyet yetmez.
Her iki tarafın da geçmişte yaşanan acıları inkâr etmekten vazgeçmesi gerekir.
Çünkü sadece Rumların acıları anlatılırsa, Türkler kendilerini unutulmuş hisseder.
Sadece Türklerin yaşadıkları dile getirilirse de, Rumlar aynı duyguyu yaşar.
Oysa acının milliyeti olmaz.
Ölen bir çocuk…
Hangi milletten olursa olsun…
İnsanlığın ortak kaybıdır.
Kıbrıs’ta kalıcı barışın yolu da, geçmişi tek taraflı yazmaktan değil, bütün gerçekleri cesaretle kabul etmekten geçmektedir.
PEKİ ÇÖZÜM NEDİR?
Bugün elli yılı aşkın süredir süren bu anlaşmazlığın kolay bir çözümü yok.
Ama çözümü daha da zorlaştıracak yaklaşımlardan kaçınmak mümkündür.
Her şeyden önce, iki taraf da birbirinin varlığını ve güvenlik kaygılarını samimiyetle kabul etmelidir.
Geçmişte yaşanan katliamlar, zorunlu göçler ve kayıplar, kim tarafından yapılmış olursa olsun, ortak bir vicdanla değerlendirilmelidir.
Siyasi çözüm hangi model üzerine kurulursa kurulsun, iki toplum arasında ekonomik, kültürel ve sosyal ilişkilerin geliştirilmesi desteklenmelidir.
Dış güçlerin değil, adada yaşayan insanların iradesi ön planda tutulmalıdır.
Ve belki de en önemlisi…
Yeni nesiller, geçmişin nefretiyle değil, geleceğin umuduyla yetiştirilmelidir.
VAN ALDEREN’E…
Sayın Maarten van Aalderen…
Kıbrıs dosyanızı ilgiyle okudum.
Objektif olmaya çalıştığınız açıkça görülüyor.
Ancak Kıbrıs’ın hikâyesi, birkaç sayfalık bir gazete dosyasına sığmayacak kadar uzun, karmaşık ve acılarla doludur.
Bu nedenle yazınızda eksik kaldığını düşündüğüm bazı tarihî gerçekleri, bir meslektaşınız olarak okurlarımızla paylaşmak istedim.
Çünkü gazetecilik, yalnızca anlatılanı aktarmak değildir.
Bazen anlatılmayanı da hatırlatmaktır.
Kıbrıs’ın artık yeni acılara değil, yeni umutlara ihtiyacı var.
Bunun yolu ise tarihi yeniden yazmaktan değil, tarihi bütün yönleriyle kabul etmekten geçiyor.
Buraya kadar De Telegraaf’ta yer alan değerlendirmeleri tarihî belgeler ışığında ele almaya çalıştım. Şimdi ise, Kıbrıs tarihinin çoğu zaman eksik anlatılan bazı önemli dönüm noktalarını kronolojik olarak hatırlatmak istiyorum.
Bugün, De Telegraaf’ta yayımlanan Kıbrıs dosyasında eksik kaldığını düşündüğüm bazı tarihî noktalara değindim. Ancak bunlar, Kıbrıs meselesinin yalnızca giriş sayfalarıdır. Asıl hikâye, 1963 ile 1974 yılları arasında yaşanan ve adanın kaderini değiştiren olaylarda gizlidir.
Yarın, belgeler, tanıklıklar ve tarihî gelişmeler ışığında şu sorunun cevabını arayacağız:
News
Rotterdam Başkonsolosluğumuzun rezidansında düzenlenen resepsiyonda, SS Karadeniz Gemisi’nin Hollanda’ya gelişinin 100’üncü yılı törenle kutlandı.
Atatürk’ün talimatıyla Avrupa’ya gönderilen SS Karadeniz, yalnızca Türk ürünlerini değil, genç Cumhuriyet’in çağdaş yüzünü de dünyaya tanıttı.
Rotterdam’daki 100. yıl resepsiyonu, Türkiye ile Hollanda’nın ortak tarihine ışık tutan unutulmuş bir başarı hikâyesini yeniden gündeme taşıdı.
Yakın zamanda gizliliği kaldırılan diplomatik bir belge, SS Karadeniz’in Amsterdam’a uğramasının tesadüfî bir tercih değil, dönemin diplomatik planlamasının sonucu olduğunu ortaya koyuyor.
Bundan tam 100 yıl önce genç Türkiye Cumhuriyeti’nin çağdaş yüzünü Avrupa’ya tanıtmak amacıyla yola çıkan SS Karadeniz, bu kez Rotterdam’da tarihî bir anmayla yeniden gündeme geldi. Geminin Hollanda’ya gelişinin 100. yılı dolayısıyla düzenlenen etkinlikte, aynı zamanda Kabotaj Bayramı’nın 100. yılı da anıldı. Böylece yalnızca tarihî bir gemi değil, Türkiye ile Hollanda’nın ortak tarihine ışık tutan unutulmuş bir başarı hikâyesi de yeniden gündeme taşındı.
Lahey Büyükelçimiz Fatma Ceren Yazgan’ın himayelerinde, Rotterdam Başkonsolosluğumuzun rezidansında düzenlenen anlamlı resepsiyon, yalnızca bir yıl dönümü kutlaması değil, Cumhuriyet tarihinin önemli bir sayfasını yeniden hatırlatan özel bir buluşma oldu.
Denizcilik sektörü temsilcileri, iş dünyası, davetliler ve Türk toplumunun önde gelen isimlerinin katıldığı gecede, Türkiye’nin denizlerdeki bağımsızlığının simgesi olan Kabotaj Bayramı’nın 100. yılı ile SS Karadeniz Gemisi’nin Hollanda’ya gelişinin 100. yılı birlikte anıldı.
Resepsiyonda açılan “SS Karadeniz: Denizcilik Dostluğunun Bir Asrı” sergisi büyük ilgi gördü. Canlı müzik dinletisi ve Türk mutfağından ikramlarla zenginleşen programda, bundan tam bir asır önce Amsterdam Limanı’na ulaşan SS Karadeniz’in, Türkiye ile Hollanda arasında kurduğu dostluk köprüsü bir kez daha hatırlandı. Sergide yer alan fotoğraflar, belgeler ve yakın zamanda gizliliği kaldırılan diplomatik yazışmalar, genç Cumhuriyet’in ilk yıllarındaki modernleşme ve dışa açılma vizyonunu gözler önüne serdi.
Kutlama, yalnızca tarihî bir anma programı olmanın ötesinde, denizcilik sektörünün önemli temsilcilerini de bir araya getirdi. Hollanda’da faaliyet gösteren Türk denizcilik profesyonelleri, Türkiye’den gelen sektör temsilcileri ve uluslararası denizcilik camiasından davetliler, hem Cumhuriyetimizin denizcilik mirasını birlikte andılar hem de meslekî ilişkilerini geliştirme fırsatı buldular. Katılımcılar, bu tür buluşmaların Türkiye ile Hollanda arasındaki denizcilik iş birliğini daha da güçlendirdiğini dile getirdiler.
Nitekim Hollanda’da faaliyet gösteren uluslararası denizcilik şirketlerinden Miklagard Ship Management da resepsiyona katılarak, etkinliği Türkiye’nin denizcilik mirasını yaşatan önemli bir buluşma olarak değerlendirdi.
Kutlamaya katılanların ortak görüşü ise dikkat çekiciydi. Kabotaj Bayramı’nın 100. yılı vesilesiyle yapılan değerlendirmelerde, Türkiye’nin denizlerdeki egemenliğinin temelini atan Gazi Mustafa Kemal Atatürk saygı ve minnetle anıldı.
Bugün unutulmuş gibi görünen SS Karadeniz, aslında Cumhuriyet tarihinin en vizyoner projelerinden biriydi. Pek çok kişinin adını ilk kez duyduğu bu gemi, Cumhuriyet’in uluslararası alandaki ilk büyük tanıtım hamlelerinden biriydi.
Atatürk’ün talimatıyla hazırlanan bu yüzen sergi, yalnızca Türk ürünlerini Avrupa’ya tanıtmakla kalmamış; sanatçıları, yazarları, gazetecileri ve Cumhurbaşkanlığı Orkestrası ile birlikte genç Cumhuriyet’in çağdaş yüzünü de Avrupa limanlarına taşımıştı. Bu tarihî yolculuğun en önemli duraklarından biri Amsterdam’dı.
Üstteki fotoğraflarda solda: Rotterdam Başkonsolosluğumuzun rezidansında açılan “SS Karadeniz – Denizcilik Dostluğunun Bir Asrı” sergisinin afişi, Cumhuriyet’in denizcilik vizyonunu ve Türkiye ile Hollanda arasındaki tarihî dostluğu simgeliyor.
Sağda: SS Karadeniz’in 1926 yılında Amsterdam Limanı’na gelişini gösteren fotoğraf ile, bu tarihî ziyareti haber yapan dönemin Hollanda gazetelerinden bir kupür. Genç Türkiye Cumhuriyeti’nin Avrupa’ya açılan bu önemli tanıtım hamlesi, Hollanda basınında da geniş yer bulmuştu.
Geminin Amsterdam’a gelişi, dönemin Hollanda gazetelerinde geniş yer bulmuş; genç Türkiye Cumhuriyeti’nin çağdaş yüzünü Avrupa’ya tanıtmayı amaçlayan bu girişim, kamuoyunda büyük ilgiyle karşılanmıştı. Bu konu yıllar önce dikkatimi çekmiş; Hollanda televizyonunun hazırladığı belgeseli, dönemin gazete arşivlerini ve çeşitli tarihî kaynakları inceleyerek kapsamlı bir araştırma dosyası hazırlamıştım. Aradan yıllar geçti… Ancak SS Karadeniz’in taşıdığı vizyon hiç değişmedi. O, bugün de Cumhuriyetimizin dünyaya açılan ilk büyük tanıtım hamlelerinden biri olarak aynı gururla hatırlanıyor.
Kutlamanın ardından görüştüğüm, Lahey Büyükelçimiz Sayın Fatma Ceren Yazgan, etkinliğin yalnızca bir anma programı olmadığını, aynı zamanda Türkiye ile Hollanda’nın ortak tarihine yeniden dikkat çekmeyi amaçladığını ifade etti.
Büyükelçi Yazgan, “Beni düşündüren konulardan biri de, iki ülkenin ortak geçmişine ait bu kadar ilginç hikâyelerin bugün Hollanda basınında neden yeterince yer bulmadığıdır.” değerlendirmesinde bulundu.
Sergide yer alan ve yakın zamanda gizliliği kaldırılan aşağıdaki tarihî belge de büyük ilgi gördü. Amsterdam Başkonsolosu Numan Tahir’in Dışişleri Bakanlığı’na gönderdiği yazıda, SS Karadeniz’in Rotterdam yerine Amsterdam’a uğramasının Türkiye’nin tanıtımı açısından daha uygun olacağı savunuluyor. Mektupta ayrıca, geminin tanıtım faaliyetlerinin Lahey Büyükelçiliği ile Amsterdam Başkonsolosluğu tarafından başarıyla yürütülebileceği belirtilirken, yalnızca bu ziyaret için Rotterdam’da yeni bir başkonsolosluk açılmasına gerek olmadığı ifade ediliyor. Bununla birlikte, ileride ticari ilişkiler açısından yararlı görülmesi hâlinde Rotterdam’da bir fahri başkonsolosluk kurulabileceği, ancak bu görev için uygun kişinin şimdiden belirlenmesi gerektiği de Dışişleri Bakanlığı’nın dikkatine sunuluyor.
Bu belge, SS Karadeniz’in Amsterdam’a uğramasının tesadüfî bir tercih değil, dönemin diplomatik değerlendirmeleri sonucunda şekillendiğini göstermesi bakımından ayrı bir önem taşıyor.
Aşağıda okuyacağınız araştırma yazısı, yıllar önce hazırlanmış olup, tarihî bütünlüğünü korumak amacıyla hiçbir değişiklik yapılmadan yeniden yayımlanmaktadır.
Avrupa limanlarına gönderilen Karadeniz Gemisi’nde, Kütahya Çinileri, halılar, Hacı Bekir lokumları, kehribar ve kıymetli taşlarla yapılmış süslemeler, yerli bezler ve işlemeler, antikalar, hububat, tıbbi ilaç, ahşap ve deri mamülleri, madenler, Bursa ve Hereke kumaşları teşhiri yanında, Türk insanının modernliği sergilenmişti.
Hollanda televizyonu, Atatürk’ün 96 yıl önce Avrupa gezisine çıkan Karadeniz Gemisi hakkında “Türkiye 1926”dan bu yana Avrupalı olmak istiyor” başlıklı bir belgesel yayınlamıştı.
Üçüncü Kanal’da yayınlanan, ‘Andere Tijden’ (Başka Zamanlar) adlı programda, 1926 yılında Karadeniz Gemisi’nin 3 aylık Avrupa gezisi anlatıldı.
“Türkiye 1926’dan bu yana Avrupalı olmak istiyor” başlığıyla yayınlanan belgeselde, Türkiye’nin AB’ye üyelik başvurusuyla değil, cumhuriyetin kurulduğu ilk yıllarından bu yana çağdaş batı değerlerini benimsemiş bir ülke olduğu görüşüne yer verildi. Belgeselde, Türkiye’nin Karadeniz Gemisi ile başlayan tanıtım gezisinde, Batı ile arasındaki bütün engelleri
kaldırmak istediği, bunun için “Seyyar Sergi” adıyla 1926 yılında 12 ülkenin 16 limanına uğradığı, bunlar arasında Amsterdam’ın da yer aldığı anlatıldı.
Karadeniz Vapuru’nun seyahatinde izleyeceği güzergah haritası.
Hollanda’dan 1924 yılında alınan Karadeniz Gemisi, 1926’da üç aylık bir süre için dönemin tanınmış sanat ve kültür adamları ve Türk ihraç ürünlerinin yer aldığı bir sergiyle Avrupa ülkeleri turuna çıktı. Ziyaretler sırasında, gemideki sergi gezildi, akşamları ise balo düzenlendi. Zeki Üngör yönetimindeki Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası eşliğinde dans edildi. Ziyaret edilen kentin ileri gelenleri bu balolara katıldı.
Belgeseli hazırlayan Fatush Production, tura katılanlar arasında Vala Nurettin, Kemalettin Kamu, Celal Esat Arseven, Bal Mahmut, ilk kadın milletvekili Mebrure Gönenç, Celal Bayar’ın gelini Zekiye Hanım ve Galip Bahtiyar. Atatürk tanıtım turuna gemiyi teftiş ettikten sonra Mudanya’dan katıldı ve Bandırma’da indi.
Hollanda’dan 1924 yılında (Rotterdamsche Lloyd) firmasından alınan Karadeniz Gemisi, Atatürk’ün
isteğiyle 1926 yılında Batı’ya üç aylık bir süre için, dönemin tanınmış sanat ve kültür adamları ve Türk ihraç ürünlerinin yer aldığı bir sergiyle, Avrupa ülkeleri turuna çıktı.
13 Haziran 1926 sabahı Gazi Mustafa Kemal Atatürk, Mudanya Limanında gemiyi denetledikten sonra, bu yüzer serginin tarihi misyonunu tamamlaması dileğiyle startı verildi ve 10/07/1926’da S/S Karadeniz doğduğu sulara dönmenin sevinci içinde Hollanda kara sularındaydı.
Gemi, Amsterdam’da Venler Doku’na alındı ve serginin ziyareti süresince halka sunulan etkinliklerin en unutulmazı, Zeki Öngören şefliğindeki orkestranın Centraal Park’ta verdiği klasik Batı Müziği konseriydi. 10 Temmuz 1926 günü Amsterdam limanına vardığında, geminin güvertesinde çalınan Hollanda Milli Marşı, Hollandalıları çok duygulandırdı ve binlerce ziyaretçi gemiye akın etti. Aynı gün Amsterdam Belediye Başkanı Willem de Vlugt ve T.C.Lahey Büyükelçisi Esat Bey de gemiyi karşılayıp gezdiler.
Her şey Hollanda’daki Fatusch firmasından araştırmacı Eray Ergeç’in, gazete ve arşivlerini tararken, 1926 yılında Hollanda’ya gelen bir Türk sergi gemisinin haberini görmesiyle başladı. Haber, Atatürk’ün isteğiyle, genç Türkiye Cumhuriyeti’ni tanıtmak amacıyla Avrupa limanlarını dolaşan seyyar sergi gemisi Karadeniz’in, Amsterdam limanına konuk oluşunu anlatıyordu.
Tarihin tozlu raflarında unutulan bu gemi ve düzenlenen sefer üzerine başlayan araştırmaların kapsamı, devreye Ankara Üniversitesi İletişim Fakültesi Bölüm Başkanı Prof. Dr. Bülent Çaplı ve ekibinin girmesiyle genişletildi. Bülent Özkam’ın desteğiyle ulaşılan arşivler taranıp, serginin son tanıkları ve onların yakınlarıyla görüşmeler yapıldıkça, gemi ve seyahatle ilgili ilginç hikayeler ortaya çıkmaya başladı.
İki yılı aşkın bir süre boyunca, dünyanın önemli arşivlerinde konu ve döneme dair araştırmalar yapıldı. Karadeniz’in Avrupa limanlarındaki ziyaretlerini gösteren görüntü, fotoğraf ve belgelere ulaşıldı. Seyyar serginin izini süren ekip, Garanti Bankası ve Netherlands Culture Fund’un katkılarıyla hazırladığı belgeselle Karadeniz gemisini gün ışığına çıkardı.
Genel koordinatörlüğünü Fatusch firmasından Gülay Orhan’ın üstlendiği belgeselin hazırlıkları, dört merkezden sürdürüldü. Araştırma ve koordinasyon için Amsterdam kullanılırken, Bülent Çaplı ve Bülent Özkam çalışmalarını Ankara’dan yürüttü. Metin, Tannur Arat ve Nedim Olgun tarafından Ankara’da kaleme alınırken, belgeselin “seyir defteri” bölümleri Kaptan Süreyya Gürsu, Celal Esat Arseven ve Orhan Kızıldemir’in anılarından derlenerek hazırlandı. Birçok başarılı belgesel ve reklam filminin müziklerine imza atan Emre Irmak, belgeselin özgün müziklerini İstanbul’da yaptı. Belgeselin yönetmeni Soner Sevgili ise projeye ekibiyle birlikte Denizli’den katıldı. Kurgu ve post prodüksiyon, Kapo yönetimindeki genç bir ekip tarafından gerçekleştirildi.
* 4.731 gros tonluk Karadeniz gemisi, Avrupa yolculuğu öncesinde Haliç’e alınarak 3 ay boyunca bakım ve onarımdan geçti. Sefer kabiliyetini artırmak amacıyla her yeri elden geçirilen gemide, teksimatı Mimar Asım Bey tarafından yapılan satış ve numune daireleri oluşturuldu.
Satış dairesine tekel ürünleri, İş Bankası şubesi, Kütahya Çinileri, halılar, Hacı Bekir lokumları, kehribar ve kıymetli taşlarla yapılmış süslemeler, yerli bezler ve işlemeler, sanayi nefise meşheri ve antikalar yerleştirildi. Numune dairesinde ise hububat, tıbbi ilaç, ahşap ve deri mamülleri, Beykoz fabrikası ürünleri, madenler, Bursa ve Hereke kumaşları teşhir edildi.
*Geminin sigara salonu, istihbarat bürosu olarak ayrıldı. Kışlık bahçesine TCDD’ nin reklamları kondu.
* Seferde, bir süvari, bir 2. kaptan, üç 3. kaptan , 7 güverte zabiti kaptan, bir doktor , 2 telsiz memuru ve 7 makine zabiti görev aldı.
* Kamalaralarda çalışacaklar, güverte ve makina görevlileriyle birlikte toplam 125 kişilik bir kadro oluştu.
* 95 kişilik sergi heyeti ve memurlarının yanı sıra, 47 kişiik Riyaset-i Cumhur Orkestrası, iaşe işleriyle meşgul olan 18 kişi de dahil edildiğinde, sefere toplam 285 kişi katıldı.
* Limanlara giriş-çıkış için 44 kılavuz kaptanın eşlik ettiği Karadeniz gemisinin seferi, 40 gün 16 saati seyir, 16 gün 6 saati limanda olmak üzere toplam 86 gün 22 saat sürdü. 2.778 ton kömür tüketerek 9.986 deniz mili kat eden gemi, 12 Avrupa ülkesinin 16 limanına uğradı.
* Gemide 16 balo düzenlendi, hariçte 36 ziyafete iştirak edildi.
* Sefer masraflarının 600.000 lira olduğu, bütün limanlarda gemiyi ziyaret edenlerin 65.000 kişiye ulaştığı tahmi ediliyor.
Belgeseli izleyenler, Avrupa yolculuğu öncesi Haliç’te üç ay süren özel bir bakıma alınmış Karadeniz Vapuru’nun dümen suyuna kapılıp, tam seksen altı gün süren yolculuğu, sefere katılan sanatçı, gazeteci, milletvekili, öğretmen, müzisyen ve denizcilerden oluşan toplam 285 kişinin, genç Türkiye Cumhuriyeti’ni “dosta düşmana tanıtmak için” nasıl olağanüstü bir çaba gösterdiğini, henüz üç yaşındaki Türkiye Cumhuriyeti milletvekillerinin buna kaynak bulmak için nasıl çırpındıklarını ibret ve gururla izliyor.
Ticaret Vekili Ali Cenani Bey’in meclis kürsüsünde, “Efendiler… Bir ticaret sergisi meydana getirmek kolay bir şey değildir. Bunun yerine bir seyyar sergi teşkilini düşündüm. Seyr-i Sefain’den bir vapur alalım. Mesela Karadeniz Vapuru’nu…” diye başlayan konuşmasının yarattığı ateşi, hummalı çalışmaları ve sonunda Marmara’nın solgun mavi sularını köpürterek yola çıkan beyaz bir geminin, Dolmabahçe’deki bir yatta, mavi gözleri çakmak çakmak, sarışın bir adam tarafından beyaz bir mendil sallanarak nasıl uğurlandığını görüyor. O sarışın adamın daha yedi yıl önce, 19 Mayıs 1919’da ülkeyi kurtarmak için Samsun’a böyle bir vapur yolculuğu yapmış olduğunu düşünenler de bir cumhuriyetin nasıl doğduğunu görüp alabildiğine gururlanıyor.
Değerli Okurlarım,
Atatürk’ün, modern Türkiye’yi sergilemek için Avrupa limanlarına gönderdiği Karadeniz Gemisi ile ilgili olarak pek çok yayın yapılmıştı. Bu yayınlarda bazı hayalci yazarlar, Türk imajının bir parçası olan Fes konusunu suistimal etmişlerdir. Sizlere, o zaman Hollandalı bayan yazar Laura van Hasselt’in kaleme almış olduğu yazıyı tercüme olarak sunuyorum.
Van Hasselt, Hollandalı bir meslektaşının, Fes konusunu nasıl suistimal ettiğini anlatan yazısının orijinal Hollandacasını altta bulacaksınız.
Gemide Türk ürünlerinden bir seçki vardı ve seçkin bir grup gemiyle yola çıktı. Devlet orkestrası dahil. Temmuz 1926’da SS Karadeniz vapuru birkaç günlüğüne Amsterdam’a uğradı. Kemal Atatürk’ün modern Türkiye’sini tanıtmak için yüzen bir sergi. Ziyaret oldukça heyecan yarattı, ancak stereotipi klişeler inatçı kaldılar.
“Güzel bir Pazar günü, Amsterdam’ın yarısı dışarı çıkmıştı; diğer yarısı ise Vondelpark’ta temiz havanın ve yeşilliğin tadını çıkaracak.” diye yazmıştı Aigemeen Handelsblad muhabiri.
Günlerden 12 Temmuz 1926.
Muhabire göre, dünya hâlâ güzel bir şekilde yaşamanın peşinde. Bir gün önce öğle üzeri Vondelpark’ta bir müzik programı izlemiş. Orada binlerce kişi tarafından izlenen orkestra, Karadeniz’in yolcularından oluşan fesli adamlardan kurulmuş. Bu son cümle çok çarpıcıdır. 1926’nın Amsterdam’ında böylesi egzotik ve fesli bir orkestrayı binlerce kişinin izlemiş olması çok ilginçti. Ama bu yazılan olmadı. Fesli bir tek kişi bile yoktu. Zira Türkiye’de fes kullanmak bir yıl önce yasaklanmıştı ve bunun cezası ölümdü. Amsterdam’daki Türk orkestrasında bir kişi dahi fesli değildi. Kimi fötr şapkalı, kimi de açık başlıydı. Fesli insanları kafasında yaratan tek kişi Algemeen Handelsblad muhabirinin kendisiydi.
Daha çok ‘Atatürk’ olarak anılan Mustafa Kemal Paşa, Türkiye’den uzaklarda yapılan bu gösterilerden gelen raporları dikkatle izliyordu. Vondelpark’taki gösterinin amacı, modern Türklerin artık fes veya peçe takmadığını göstermekti. Ayrıca, mükemmel Batı müziği de icra edebilen Türk orkestrası caz müziği ve hatta Schubert’ten de parçalar sundular. Ama gazetede bu güzellikler yoktu. Ne mutlu ki, Neyse ki, Türkiye cumhurbaşkanının Algemeen Handelsblad’ı görme ve okuma şansı yüksek değildi.
ELİT LAİKLER
Fes yasağı, ‘Türklerin Babası’ anlamına gelen Atatürk’ün radikal reform programının bir parçasıydı. Daha üç yıl önce Türkiye, Cumhuriyeti ilan etmişti. 1923’te asırlık Osmanlı İmparatorluğu (‘Avrupa’nın hasta adamı’) ile padişahlar, türban ve fes dönemi sona erdi. Artık Türkiye çağdaş olmak zorundaydı.
Atatürk, kendisi için fazla dindar, fazla eski kafalı veya fazla Doğulu olan her şeye savaş açtı. Yeni Türkiye cumhuriyetçi, laik ve her şeyden önce Avrupalı olmalıydı. 1920’lerde Avrupa Birliği olsaydı ilk kapıyı Atatürk çalardı.
1926 yazında, yeni Türkiye’yi tanıtmak için, bir sergi gemisi önemli Avrupa limanından geçti: SS Karadeniz. Buharlı gemi aslen Rotterdam’dan geldi. SS Wilis olarak, yıllarca Hollanda’nın Doğu Hint Adaları’nda, Rotterdamsche Lloyd için yelken açmıştı. 1924’te Wilis, Türkiye’ye satıldı ve burada yeniden adlandırıldı ve modern Türkiye hakkında yüzen bir sergiye dönüştürüldü.
Gemide her türlü Türk ürünü ve laik seçkinlerden seçilmiş bir grup vardı. Yazarlar, gazeteciler, mimarlar, filozoflar, işadamları, koca bir banka şubesi… Ve tüm devlet orkestrası, 50 kişilik.
Karadeniz, Haziran 1926’da Konstantinopolis’ten ayrıldı (resmi olarak 1930’dan itibaren İstanbul). Cezayir üzerinden 10 Temmuz’da Amsterdam’a gitmeden önce Barselona, Le Havre, Liverpool ve Londra’ya gitti.
“Çok bulutluydu. Küçük dalgaların okşamasıyla Amsterdam’a doğru yola çıktık. Gemi bir kadının kalçası gibi hafifçe sallanıyor.” diye yazmış Kaptan Süreya Gürsu anılarında. Karadeniz, Hollanda-Amerika Hattı’nın Westerdoksdijk üzerindeki iskelesinde dört gün boyunca izlendi. Gemi daha sonra Hamburg, Stockholm, Leningrad, Kopenhag, Anvers, Marsilya, Napoli ve nihayet tekrar Konstantinopolis’e devam etti.
ATATÜRK’TEN BİR BAŞ OKŞAMA
2004’te, Avrupa Birliği’nin Türkiye’nin üyeliğine ilişkin kararından hemen önce, tarih programı ‘Andere Tijden (Başka Zamanlar)’ Karadeniz hakkında bir program yayınlamıştı. İki yıl sonra da ‘‘A Voyage into the Future’ (Geleceğe Yolculuk’) belgeseli takip etti).
Andere Tijden programında, sağ kalan son yolculardan biri olan Nevin Demirhan Pertev ile bir söyleşi yapmıştı. Nevin hanım, Almanya’da eğitim görmüş, Türk ordusunda general olan babasıyla seyahate çıkmasına izin verildiğinde henüz 16 yaşındaydı. Türk cumhurbaşkanının kafileye kişisel olarak iyi yolculuklar dilemek için Mudanya’ya nasıl geldiğini anlattı.
Nevin hanım, o zaman elini öpmek istediği Atatürk’ün buna izin vermediğini ve türbansız açık başını okşadığını ve eğitimini tamamlaması için tavsiyede bulunduğunu anlatırken gözleri dolmuştu.
Eğitim, Atatürk’ün odak noktalarından biriydi. Sadece erkekler için değil, kadınlar için de. O zamanlar için istisnai olarak özgürdü. Örneğin, 1923’te göreve geldiğinde kadınlara oy hakkını kazandırdı. (Belçikalılar bunu ancak 1948’de yaptı. Hollanda ise, Atatürk’ten biraz önce davranmıştı.1919’da).
Atatürk, kadınların peçe kullanmasına açık bir muhalifti. Peçe hiçbir zaman tamamen yasaklanmadı. Ama pek çok Hollandalı’nın ve Amstedam Belediye Başkanı Willem de Vlugt’ün şaşkın bakışları arasında, Karadeniz gemisindeki kadınların hiç biri peçe takmamıştı.
Karadeniz gemisindeki gazeteci Bedia Arseven, Belediye Başkanı De Vlugt’u gezdirip bilgi vermişti. Arseven daha sonra The Illustrated Dergisi İçin “Güverteden mektuplar” başlıklı anılar yazdı. Amsterdam Belediye Başkanının “modern zarafetine” iltifat ettiğini, hatta peçe takmamasına şaşırdığını yazan Arseven. Aynı şaşkınlığı diğer ziyaretçilerin de yaşadığını belirtti.
Kaptan Gürsu ise anılarında şunları yazdı: “Bizim devrimimizle on dört asırlık gelenek çöktü ve kadınlarımız siyah örtü ve peçelerinin altından çıktılar. Artık modernler, çekici ve değerli görünüyorlar.”
Algemeen Handelsblad gazetesi de, ziyaretçileri Karadeniz’i gezdiren “Kemal Paşa diyarından enfes kızlar” nedeniyle şaşırmıştı tabii…
HALILAR, GÜL YAĞI VE AFYON
Amsterdam’a gelen diğer ziyaretçiler de etki antında kalmışlardı. Rotterdamsche Courant gazetesi ise şunları yazmıştı: “Bu sabah Karadeniz’de gördüğümüz ürünler çok çeşitliydi. Halılar, ipek, tiftik, yün, badem, gül yağı, sabun, kehribar, lületaşı listenin başında yer alanlardı. Ağırlıklı olarak Çekoslovakya’nın alıcısı olduğu, keten püskülü ve keten, Adana’dan, doğrudan pamuk ağacından hasat ediliyor. Tütün, afyon ve sigaralar İzmir’den getirilmiş.”
Afyon? Bu uyuşturucu, tütün ve sigarayla dünyanın en doğal şeyiymiş gibi aynı kefedeymiş gibi söz ediliyor. Aslında bu böyledir de…. Hollanda, koloniler sayesinde yüzyıllardır afyonla ilgili bir deneyime sahipti. Doğu Hint Adaları’nda afyonun ithalatı, dağıtımı ve hazırlanması Hollanda devletinin elindeydi. 1919’dan bu yana bir afyon yasası vardı, ancak afyonun gerçekten kara listeye alınması, İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra olacaktı. Bu nedenle bir Türk gemisi Hollanda’da ve diğer Avrupa limanlarında herhangi bir sorun yaşamadı.
NRC Gazetesine göre Hollanda, 1923’te Türkiye’den en az 111.651 kilo afyon ithal etti. Bu da ülkemizi İzmir’den en büyük uluslararası afyon alıcısı haline getirdi. Gazete, bunun nedenlerinden birini İzmir’den transit taşımaya bağlıyor.
Karadeniz’de, ayrı bir oda Türk Sanat Okulu tarafından heykel ve tablolarla süslendi. Doğal olarak gemide büyük bir Atatürk portresi de vardı. Gemide ziyaretçiler sadece bakmakla kalmıyor, aynı zamanda satın alabiliyorlardı. Örneğin puro boruları veya kolyeler.
Belediye başkanının yanı sıra Amsterdam Ticaret Odası başkan yardımcıları, H.R. du Mosch ve Lousbergh ve liman şefi W.M. van de Poll da yüzen sergiyi ziyaret etti. Ve tabii ki Türk konsolosu.
Sonuç olarak, çok başarılı bir ziyaret oldu.
Aradan geçen bir asra rağmen, SS Karadeniz yalnızca bir gemi değil; genç Cumhuriyet’in dünyaya açılan vizyonunun en güçlü sembollerinden biri olmayı sürdürüyor.
News
TÜRKİYE, KÜLTÜR DİPLOMASİSİNDE TARİHÎ MİRASINI AVRUPA’YA TAŞIMAYA DEVAM EDİYOR
TRUVA ATI’NI HERKES BİLİYOR… AMA TROYA’NIN GERÇEK HİKÂYESİNİ KAÇ KİŞİ BİLİYOR?
Anadolu’nun 5 bin yıllık mirası Troya, Hollanda’da üç gün boyunca düzenlenen konferans ve sergilerle yeniden dünya gündemine taşındı.
Troya Kazı Başkanı Prof. Dr. Rüstem Aslan, arkeolojik bulgular ve Hitit tabletleri ışığında Troya’nın Anadolu uygarlıkları içindeki gerçek yerini bilimsel verilerle anlattı.
Amsterdam, Leiden ve Lahey’de gerçekleştirilen etkinlikler; akademisyenleri, arkeologları, diplomatları ve kültür dünyasını aynı çatı altında buluşturdu.
Bu dosya yalnızca Hollanda’daki Troya etkinliklerini değil; Truva Atı efsanesinden Hitit tabletlerine, kültür diplomasisinden dünya turizmine uzanan büyük hikâyeyi de anlatıyor.
2004 yapımı “Troy” filmiyle milyonların yeniden keşfettiği Troya’nın, aslında Anadolu’nun binlerce yıllık medeniyet mirası olduğu bir kez daha gözler önüne seriliyor.
Troya yalnızca tarihçilerin ve arkeologların değil; sinemanın, edebiyatın ve dünya kültürünün de vazgeçilmez simgelerinden biri olmayı sürdürüyor.
Konferans izlenimlerimi, kişisel anılarımı ve Troya’nın bilinmeyen yönlerini aynı dosyada buluşturarak, siz değerli okurlarımı, tarih ile günümüz arasında unutulmaz bir yolculuğa çıkarıyorum.
Türkiye’nin en önemli arkeolojik miraslarından biri olan Troya, Hollanda’da üç gün boyunca düzenlenen konferans ve sergilerle uluslararası kamuoyunun gündemine taşındı.
Roma’daki Kolezyum’da büyük ilgi gören Troya sergisinin ardından, bu kez Hollanda’da gerçekleştirilen etkinlikler, yalnızca arkeoloji çevrelerini değil, akademi, sanat ve diplomasi dünyasını da bir araya getirdi.
Troya, yalnızca Anadolu’nun değil, dünya medeniyet tarihinin de en çok araştırılan ve en çok tartışılan antik kentlerinden biri olmayı sürdürüyor. Bu nedenle Türkiye, sahip olduğu bu eşsiz mirası uluslararası platformlarda bilimsel verilerle anlatmaya büyük önem veriyor.
Programın zamanlaması da dikkat çekiciydi. Son yıllarda Troya’ya yönelik uluslararası ilginin giderek arttığı bir dönemde düzenlenen bu etkinlikler, Türkiye’nin kültürel mirasını bilimsel temeller üzerinde tanıtma çabasının önemli örneklerinden biri oldu.
Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı (TGA) ile Türkiye Cumhuriyeti Lahey Büyükelçiliği’nin öncülüğünde, Yunus Emre Enstitüsü ve Leiden Üniversitesi’nin iş birliğiyle gerçekleştirilen program kapsamında, Troya’nın tarihî ve kültürel önemi üç ayrı etkinlikte ele alındı.
Programın ilk durağı Amsterdam’daki Yunus Emre Enstitüsü oldu.
Troya Kazı Başkanı Prof. Dr. Rüstem Aslan’ın katılımıyla açılan özel sergide, Troya’nın geçmişine ışık tutan bilgiler ziyaretçilerle paylaşıldı. Ardından gerçekleştirilen konferansta Prof. Dr. Aslan, son yıllarda elde edilen arkeolojik bulguları ve Troya’nın Anadolu uygarlıkları içindeki yerini ayrıntılarıyla anlattı.
Etkinliklerin ikinci günü, Leiden’deki dünyaca tanınan Rijksmuseum van Oudheden Müzesi’nde gerçekleştirildi. Akademisyenler, arkeologlar ve kültür-sanat dünyasının temsilcileri burada Troya’nın dünya medeniyet tarihindeki yerini farklı yönleriyle değerlendirdi.
Programın Leiden’de düzenlenmesi ayrıca dikkat çekti. Leiden Üniversitesi ile Rijksmuseum van Oudheden, Yakın Doğu ve Anadolu arkeolojisi alanında Avrupa’nın en saygın bilim merkezleri arasında gösteriliyor. Bu nedenle Troya’nın burada ele alınması, etkinliklere ayrı bir akademik değer kazandırdı.
Üç günlük programın son bölümü ise Türkiye Cumhuriyeti Lahey Büyükelçiliği Rezidansı’nda gerçekleştirildi. Böylece Troya’nın tarihî mirası, diplomatik çevrelerin de katılımıyla uluslararası platformda bir kez daha güçlü biçimde tanıtılmış oldu.
Etkinliklere 200’ü aşkın seçkin davetli katıldı. Katılımcılar, Troya’nın yaklaşık 5 bin yıllık geçmişini, arkeolojik bulgular ışığında yakından inceleme fırsatı buldu.
“TROYA, HİTİT DÜNYASININ ÖNEMLİ BİR PARÇASIYDI”
Konferansların en dikkat çekici bölümlerinden biri, Troya’nın tarihine ilişkin son bilimsel değerlendirmeler oldu.
Bugün birçok kişi, Troya’yı yalnızca Truva Atı efsanesiyle tanıyor. Oysa Prof. Dr. Rüstem Aslan’ın da vurguladığı gibi, arkeolojik bulgular ve çivi yazılı Hitit tabletleri, Troya’nın Anadolu uygarlıklarıyla güçlü bağlarını ortaya koyuyor.
Hitit başkenti ile Troya arasında gerçekleştirilen resmî yazışmaların kil tabletler üzerinde günümüze kadar ulaşmış olması, Troya’nın yalnızca destanlara konu olmuş bir kent değil, dönemin önemli siyasî ve ticari merkezlerinden biri olduğunu da gösteriyor.
HOLLANDA’DA KÜLTÜR DİPLOMASİSİNE GÜÇLÜ KATKI
Amsterdam’daki programın hazırlanmasında önemli rol üstlenen Pınar Bilgen Ermiş, Dr. Nilgün Kılıçarslan ve Hilal Can da, Prof. Dr. Rüstem Aslan’ın Hollanda’daki konferans ve sergi programının başarıyla gerçekleşmesine katkı sağladı.
Amsterdam Başkonsolosumuz Mahmut Burak Ersoy’un da katıldığı bu organizasyon, yalnızca Troya’nın tanıtımı açısından değil, Türkiye’nin kültür diplomasisinin Avrupa’daki görünürlüğünü artırması bakımından da önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.
Son yıllarda Türkiye, sahip olduğu tarihî ve kültürel mirası uluslararası etkinliklerle daha geniş kitlelere tanıtmayı hedefliyor. Hollanda’daki bu üç günlük program da bu stratejinin başarılı örneklerinden biri olarak dikkat çekti.BENİ TRUVA’YA YENİDEN GÖTÜREN
2004 yapımı “Troy” filmi, dünya genelinde milyonlarca kişinin Troya’yı yeniden merak etmesine katkı sağladı. Belki de dünyanın Troya’yı yeniden konuşmaya başlamasında arkeologlar
kadar sinemanın da payı vardır. Çünkü bazen bir film, binlerce yıllık tarihi milyonlarca insana yeniden merak ettirebilir.
Truva’yı çocukluğumda kitaplardan tanımıştım.
Ancak 2004 yılında gösterime giren, yönetmenliğini Wolfgang Petersen’in yaptığı “Troy” filmi, bu kadim kenti bana bambaşka bir gözle gösterdi. Filmde Achilles’i (Arşil) Brad Pitt, Hektor’u ise Eric Bana canlandırıyordu. Troy, Homeros’un İlyada destanından esinlenerek çekilmiş, destansı anlatımıyla dünya sinema tarihine damga vuran bir yapımdı.
Filmi seyrederken beni en çok etkileyen sahnelerden biri, Achilles ile Hektor’un karşı karşıya geldiği andı. Bir tarafta şöhret peşinde koşan dünyanın en büyük savaşçısı, diğer tarafta ailesi, halkı ve vatanı için savaşan bir prens…
Hektor’un vedası, Troya halkının çaresizliği ve savaşın geride bıraktığı acılar, yalnızca bir savaş hikâyesi değil; insanlık tarihinin ortak dramı olarak hafızama kazındı.
Film bittiğinde aklımda tek bir düşünce kalmıştı: Demek ki Troya, yalnızca taşlardan oluşan bir antik kent değilmiş…
Troya; cesaretin, fedakârlığın, sevginin, ihanetin ve insanlığın binlerce yıldır anlattığı büyük bir hikâyeymiş.
Belki de bu yüzden, aradan geçen bunca yıla rağmen dünyanın dört bir yanından insanlar hâlâ Troya’yı merak ediyor, kitaplarını okuyor, filmlerini izliyor ve Çanakkale’ye giderek o topraklarda yürümek istiyor.
Yıllar sonra Hollanda’da Troya üzerine düzenlenen bu konferansları izlerken, o filmde hissettiğim duygular yeniden canlandı. Aradaki tek fark şuydu: Bu kez karşımda efsaneler değil, bilimsel gerçekler vardı.
BU HABERİN DÜŞÜNDÜRDÜKLERİ
Troya’nın Hollanda’da üç gün boyunca farklı mekânlarda anlatılması, sıradan bir kültür etkinliği olarak görülmemelidir.
Çünkü günümüzde ülkeler artık yalnızca ekonomi, savunma ya da siyasetle değil; tarihleri, kültürleri ve medeniyet miraslarıyla da uluslararası alanda rekabet ediyor. Buna “kültür diplomasisi” deniliyor.
Yıllardır Yunan mitolojisinin gölgesinde anlatılan Troya’nın, Anadolu’nun ayrılmaz bir parçası olduğunun uluslararası platformlarda bilimsel verilerle ortaya konulması, Türkiye açısından son derece önemlidir.
Özellikle Prof. Dr. Rüstem Aslan’ın kazılardan elde edilen bulgular ışığında Troya’nın Hitit dünyasıyla olan bağlarını anlatması, bu tarihî mirasın gerçek kimliğinin daha iyi anlaşılmasına katkı sağlamaktadır.
Bu tür çalışmaların bir başka önemli yönü de turizmdir.
Dünyanın dört bir yanından milyonlarca insan, tarihî ve kültürel mirası yerinde görmek için ülkeler arasında seyahat ediyor. Troya’nın uluslararası tanıtımının güçlenmesi, Çanakkale ve çevresinin kültür turizmine de önemli katkılar sağlayacaktır.
Ancak burada dikkat çekilmesi gereken başka bir nokta daha var.
Türkiye, sahip olduğu sayısız tarihî ve kültürel değeri çoğu zaman yeterince anlatamıyor. Buna karşılık bazı ülkeler, çok daha sınırlı tarihî miraslarını bile etkili tanıtım stratejileriyle dünya markasına dönüştürebiliyor.
İşte Hollanda’da gerçekleştirilen bu konferans dizisi, bu anlayışın değişmeye başladığını gösteren sevindirici örneklerden biridir.
Troya yalnızca geçmişin hikâyesi değildir.
Troya, Anadolu’nun binlerce yıllık hafızasıdır.
Bu hafızayı dünyaya doğru anlatabilmek ise yalnızca arkeologların değil; kültür insanlarının, diplomatların, turizmcilerin ve medyanın ortak görevidir.
Hollanda’da gerçekleştirilen bu başarılı organizasyon da, Türkiye’nin kültürel mirasını uluslararası alanda daha görünür kılma yolunda atılmış değerli bir adım olarak tarihteki yerini alacaktır.
Hollanda’da gerçekleştirilen bu başarılı organizasyon, Troya’nın yalnızca geçmişe ait bir miras olmadığını; bugün de Türkiye’nin kültürel kimliğini dünyaya anlatan en güçlü değerlerden biri olduğunu bir kez daha göstermiştir.
DÜNYANIN TANIYIP DA ÇOĞUMUZUN YETERİNCE TANIMADIĞI TROYA GERÇEĞİ
Troya’yı herkes duydu… Ama gerçekten kaç kişi tanıyor?
İşte binlerce yıllık Anadolu mirasının kısa hikâyesi…
Troya denildiğinde çoğumuzun aklına yalnızca Truva Atı geliyor. Oysa bu efsanevi at, Troya’nın yalnızca küçük bir bölümünü temsil ediyor. Gerçek Troya, insanlık tarihinin en önemli uygarlık merkezlerinden biri olarak kabul ediliyor.
Bugünkü Çanakkale sınırları içinde yer alan Troya’nın tarihi yaklaşık 5 bin yıl öncesine uzanıyor. Kent, Asya ile Avrupa’yı birbirine bağlayan stratejik konumu sayesinde yüzyıllar boyunca ticaretin, kültürün ve siyasetin önemli merkezlerinden biri oldu.
Troya’yı dünyaya tanıtan isim, M.Ö. 8. yüzyılda yaşadığı kabul edilen ünlü ozan Homeros oldu. Yazdığı İlyada destanı, Troya Savaşı’nı ölümsüzleştirdi. Ancak tarihçiler, Homeros’un destanında tarihî gerçeklerle efsanelerin iç içe geçtiğini belirtiyor.
Uzun yıllar boyunca Troya’nın yalnızca bir efsane olduğu düşünüldü. Ancak 19. yüzyılda başlayan kazılar ve daha sonra yapılan bilimsel araştırmalar, Troya’nın gerçekten var olduğunu ortaya koydu.
Son yıllarda bulunan Hitit çivi yazılı tabletleri, Troya’nın Anadolu uygarlıklarıyla güçlü ilişkiler içinde olduğunu gösteren en önemli belgeler arasında yer alıyor. Pek çok bilim insanı, Hitit metinlerinde geçen “Wilusa” kentinin Troya olduğunu kabul ediyor. Bu bulgular, Troya’nın yalnızca Yunan destanlarının değil, Anadolu tarihinin de ayrılmaz bir parçası olduğunu ortaya koyuyor.
Bugüne kadar yapılan kazılarda, Troya’nın aynı yerde üst üste kurulmuş dokuz ayrı şehirden oluştuğu belirlendi. Bu durum, bölgenin binlerce yıl boyunca kesintisiz bir yerleşim merkezi olduğunu gösteriyor.
Troya Antik Kenti, sahip olduğu evrensel değer nedeniyle 1998 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alındı. Bugün dünyanın dört bir yanından yüz binlerce kişi bu eşsiz mirası görmek için Çanakkale’yi ziyaret ediyor.
Ancak Troya’nın önemi yalnızca geçmişinden kaynaklanmıyor. O, Anadolu’nun binlerce yıllık tarihini, kültürünü ve medeniyet birikimini dünyaya anlatan en güçlü sembollerden biri olmayı sürdürüyor.
Belki de bugün kendimize şu soruyu sormanın zamanı gelmiştir:
Dünya Troya’yı yeniden keşfetmeye çalışırken, biz bu büyük mirası gerçekten ne kadar tanıyoruz?
Not: Troya üzerine yapılan arkeolojik araştırmalar ve bilimsel çalışmalar her yıl yeni bulgular ortaya koymaya devam etmektedir. Bu nedenle Troya’nın hikâyesi, geçmişi olduğu kadar geleceği de aydınlatan yaşayan bir bilim alanıdır.