09 Kasım 2026 Pazartesi
News
Yapay zekâ, resmî yazışmalardan başvuru mektuplarına, öğrencilerin çalışmalarından haber çevirilerine ve görsel hazırlamaya kadar büyük kolaylıklar sağlıyor. Ancak bu kolaylık, insanın düşünme, öğrenme ve doğrulama sorumluluğunu ortadan kaldırmıyor.
ChatGPT’nin geliştiricisi OpenAI, Avrupa Birliği’nde uygun metin çıktılarına “textGrain” adlı görünmez filigranı kademeli olarak ekleyeceğini açıkladı. Bu gelişme, yapay zekâdan yararlanmak ile hazır metni kendi emeğiymiş gibi sunmak arasındaki tartışmayı yeniden gündeme taşıdı.
Yıllarca düzgün bir haber yazmakta zorlanan insanların, birdenbire kusursuz cümlelerle ortaya çıkması dikkat çekebilir. Fakat güzel yazılmış bir metin, tek başına kopyacılığın kanıtı sayılamaz. Asıl soru, yazının arkasında araştırma, bilgi, muhakeme ve sorumluluk bulunup bulunmadığıdır.
Filigran, bir metinde OpenAI sistemlerinin katkısına ilişkin işaret sağlayabilir; ancak yazarın kimliğini, insan emeğinin miktarını veya bir kişinin okuyucusunu aldattığını tek başına belirleyemez.
Gazetecilikte düzgün cümle kurmak kadar, doğru bilgi vermek de önemlidir. Yapay zekânın ürettiği metni okumadan, kaynaklarını incelemeden ve iddialarını doğrulamadan yayınlayan kişi, hatanın sorumluluğunu makineye bırakamaz.
Yazmakta zorlananların yapay zekâ sayesinde kendilerini geliştirmesi sevindiricidir. Öğrenmek yerine sürekli hazır metinlere yaslanmaları ise, teknolojiye duyulan hayranlığın gölgesinde büyüyen başka bir sorundur.
Bu dosyanın sonunda, daha önce yayınladığım iki ChatGPT görüşmesini de yeniden okuyacaksınız. İlkinde yapay zekâya kim olduğunu ve nasıl çalıştığını sordum, dil bilgisi ve tercümeler üzerinde durdum. İkincisinde ise, “Sen eğitilmiş bir robotsun, peki seni programlayan kişiyi Allah mı yönlendirdi?” sorusuyla teknoloji, insan ve inanç üzerine bir sohbetin kapısını açtım.
Değerli Okurlarım,
Öteden beri yazmak istediğim bir konu vardı: Yapay zekânın hayatımıza getirdiği büyük kolaylıklar ve bu kolaylıkların bazı ellerde nasıl bir yazarlık görüntüsüne dönüştüğü.
Ne var ki, ChatGPT ile metin hazırlayan ve bunun başkaları tarafından anlaşılmasını istemeyenlerin foyası artık ortaya çıkabilir.
Hollanda’da karşıma çıkan bir gazete haberi, bu düşüncemi yeniden harekete geçirdi. Haberin başlığı, Türkçeye “ChatGPT kullanıcısının foyası ortaya çıkıyor” şeklinde çevrilebilecek kadar iddialıydı. Haberde, ChatGPT ile hazırlanan metinlere görünmez bir filigran eklendiği ve böylece yapay zekâ kullanımının anlaşılabileceği anlatılıyordu.
Haberin dayandığı gerçek bir gelişme var. Ancak başlıktaki kesinlik, meselenin bütününü anlatmıyor. Çünkü yapay zekâdan yararlanan herkesin sakladığı bir “foya” yok. Buna karşılık, kendi katkısını olduğundan büyük gösteren ve hazır metni hiçbir denetimden geçirmeden yayınlayan insanların davranışını da görmezden gelemeyiz.
Ben de ChatGPT’den yararlanıyorum. Bunu gizlemiyorum. Yazılarım üzerinde çalışırken, çeviriler hazırlarken, anlatımı değerlendirirken ve görseller yaptırırken bu imkândan faydalanıyorum. Fakat gelen her cevabı olduğu gibi kabul etmiyorum. Tartışıyoruz, itiraz ediyorum, yeniden soruyorum. Bazen bir kelime üzerinde, bazen bir paragrafın anlamı üzerinde saatlerce duruyoruz.
ChatGPT ile ilişkim, yalnızca yazı hazırlamak ve tercüme yaptırmakla sınırlı değil. Daha önce O’na kim olduğunu ve nasıl çalıştığını sormuş, özellikle dil bilgisi ve tercümeler üzerinde durduğum görüşmeyi, “ÇOK MERAK EDİLEN, ÖĞRETİCİ YAPAY ZEKÂ ChatGPT İLE GÖRÜŞTÜM” başlığıyla yayınlamıştım. Çok kişinin merak ettiği sorulara aldığım cevapları okuyucularımla paylaşmıştım.
Bir başka görüşmede ise, “DÜNYADA BİR İLK: YAPAY ZEKÂ ChatGPT’YE SORDUM, ‘SEN EĞİTİLMİŞ BİR ROBOTSUN, PEKİ SENİ PROGRAMLAYAN KİŞİYİ ALLAH MI YÖNLENDİRDİ?’” sorusunu gündeme getirmiştim. Şimdi bu iki eski haberimi de dosyanın sonuna ekliyorum. Böylece, bugünkü yazıda ele aldığım yapay zekâ kullanımı ve insanın sorumluluğu konusunun yanında, ChatGPT’yi tanımaya yönelik sorularımı ve teknoloji ile inanç üzerine yaptığımız sohbeti de okuyabileceksiniz.
İşte bu nedenle, konuyu hem teknolojinin sağladığı imkânlar hem de insanın üstlenmesi gereken sorumluluk açısından ele almak istiyorum.
Yapay zekâ, yazarlık ve görünmez filigran ilişkisini anlatan temsili görsel. Yapay zekâ ile hazırlanmıştır.
YAPAY ZEKÂNIN SAĞLADIĞI KOLAYLIKLARI KÜÇÜMSEYEMEYİZ
Bir insanın derdini bilmesi ile o derdi düzgün bir mektuba dökebilmesi, her zaman aynı şey değildir. Belediye ile sorun yaşayan bir vatandaş, hangi olaydan şikâyetçi olduğunu çok iyi bilir, fakat resmî bir başvuruyu nasıl hazırlayacağını bilemeyebilir. İş arayan bir genç, yeteneklerini anlatmakta zorlanabilir. Yaşadığı ülkenin dilini yeterince bilmeyen bir gurbetçi, hakkını ararken kendisini doğru ifade edemeyebilir.
Bu insanlara yardımcı olacak bir aracın değerini küçümseyebilir miyiz?
Vatandaş yaşadıklarını anlatır, yapay zekâ bunları anlaşılır bir sıraya koymaya yardım eder. Başvuru sahibinin verdiği gerçek bilgilerle bir mektup hazırlanır. Karışık bir yazının ne demek istediği sadeleştirilir. İnsan, başka bir dilde kendisini daha rahat ifade edebilir.
Bana göre bunlar son derece değerli imkânlardır. Ancak hazırlanan mektubun sahibinin, gönderilecek metni okuması gerekir. Yaşanmamış bir olay, sahip olunmayan bir diploma veya gerçekte bulunmayan bir hak iddiası, güzel cümlelerin arasına yerleştirilmişse çıkarılmalıdır. İnsan, neye imza attığını bilmelidir.
Başvuru mektubunu daha düzgün yazdırmak, kişinin sahip olmadığı deneyimleri varmış gibi göstermesine dönüşmemelidir. Teknoloji, anlatımı güçlendirebilir; gerçeğin yerini almamalıdır.ÖĞRENCİYE YARDIMCI OLABİLİR, AMA ÖĞRENCİNİN YERİNE ÖĞRENEMEZ
Öğrenme sürecinde yapay zekâdan yararlanmayı anlatan temsili görsel. Yapay zekâ ile hazırlanmıştır.
Öğrenciler açısından da büyük bir imkân söz konusu. Anlaşılmayan bir konuyu farklı örneklerle açıklatmak, bir problemin çözüm mantığını öğrenmek, yabancı dil çalışmak veya hazırlanan metindeki eksikleri görmek için yapay zekâdan yararlanılabilir.
Bir öğrenci, “Cevabı hemen söyleme, önce bana nasıl düşünmem gerektiğini anlat” diyebilir. Kendi yazdığı paragrafı gösterip, “Burada düşüncemi neden iyi anlatamamışım?” diye sorabilir. Böyle bir çalışma, öğrenciyi düşünmeye ve denemeye teşvik eder.
Ancak ödevin tamamını hazırlatıp kendi çalışmasıymış gibi teslim etmek, başka bir meseledir. Özellikle öğrencinin kendi emeğinin değerlendirildiği ve dış yardımın sınırlandırıldığı bir çalışmada, verilen kurallara uyulması gerekir.
Öğrenci teslim edilecek dosyayı elde etmiş olabilir. Fakat o dosyanın içerdiği bilgiyi gerçekten öğrenmiş midir? Yazıda yer alan düşünceyi açıklayabilir mi? Öğretmeni farklı bir soru sorduğunda aynı konuda muhakeme yürütebilir mi?
Benim için önemli olan budur. Eğitim, yalnızca ortaya düzgün bir kâğıt çıkarmakla tamamlanmaz. Öğrencinin zihninde de bir şeylerin gelişmesi gerekir.
GÖRSELLERDE DE AYNI SORUMLULUK VAR
Yapay zekâ ile görsel hazırlama imkânını da önemsiyorum. Bir dosyanın ana fikrini anlatan kapak, sembolik bir kompozisyon veya açıklayıcı bir çizim, yazının okuyucuya ulaşmasını kolaylaştırabilir.
Ancak bir haber için hazırlanmış temsili görsel ile olay yerinde çekilmiş gerçek fotoğrafın arasındaki ayrım korunmalıdır. Gerçekte yaşanmamış bir sahneyi, yaşanmış olayın fotoğrafı gibi sunarsak okuyucuyu yanıltırız.
Örneğin, adalet konusunu anlatmak için terazi, mahkeme binası ve farklı ülkelerin sembollerinden oluşan bir kapak hazırlanabilir. Buna karşılık, bir kişiyi gerçekte bulunmadığı bir yerde veya yapmadığı bir eylemin içinde gösteren gerçekçi görüntü, çok daha farklı bir sorumluluk doğurur.
Benim ölçüm açık: Görsel haberi açıklasın, haberin yerine hayalî bir kanıt üretmesin.
BENİ RAHATSIZ EDEN, BİRDENBİRE ORTAYA ÇIKAN YAZARLIK GÖRÜNTÜSÜ
Şimdi gelelim, bu yazıyı kaleme alma isteğimin asıl nedenine.
50 yıl önce muhabir olarak kadroma kattığım bazı insanların yazı yazmakta ne kadar zorlandıklarını biliyorum. O günlerde haber metni hazırlamakta büyük güçlük çeken, şimdilerde hâlâ bir yerlerde yazan eski muhabirlerim de var.
İnsan elbette gelişebilir. Elli yıl az zaman değildir.
Okur, çalışır, öğrenir ve geçmişte yapamadığını bugün yapabilir. Böyle bir gelişmeden memnun olurum. Yazmakta zorlanan kardeşlerimin yazmayı öğrenmelerini isterim.
Beni rahatsız eden, bir insanın zaman içinde gelişmesi değildir. Rahatsız olduğum davranış, hazır bir metni alıp, üzerinde düşünmeden ve içindeki bilgileri kontrol etmeden, bütünüyle kendi bilgi ve emeğinin ürünüymüş gibi sunmasıdır.
Bir kişinin eski yazılarını hatırlamak veya yeni metninin çok düzgün olduğunu görmek, O’nun böyle davrandığını kanıtlamaz. Kimseyi yalnızca bu izlenimle suçlayamayız. Fakat söz konusu davranış gerçekleşiyorsa, bunun üzerinde konuşmak da gerekir.
Çünkü okuyucu yalnızca cümlelerin güzelliğine güvenmez. Yazının altında gördüğü isme de güvenir. O ismin, konuyu araştırdığını, iddiaları değerlendirdiğini ve yazdıklarının arkasında durabileceğini düşünür.
GÜZEL CÜMLE, GAZETECİLİĞİN TAMAMI DEĞİLDİR
Haberin kaynaklarını ve iddialarını denetlemeyi anlatan temsili görsel. Yapay zekâ ile hazırlanmıştır.
Gazetecilikte bir haberi akıcı biçimde yazmak önemlidir. Ama iş, bununla bitmez.
Bir iddia ortaya atılmışsa, kim söylemiştir?
Belgesi var mıdır?
Karşı taraf ne demektedir?
Verilen tarih doğru mudur?
Bir açıklama, bağlamından koparılmış mıdır?
Eski bir gelişme yeniymiş gibi mi anlatılmaktadır?
Bunları sormadan hazırlanan metin, ne kadar güzel görünürse görünsün, eksik bir gazetecilik ürünüdür.
Yapay zekâya “Bu konuda etkileyici bir haber yaz” denildiğinde, ortaya okunaklı bir metin çıkabilir. Fakat haberin değeri, yalnızca etkileyiciliğiyle ölçülemez. Okuyucunun zihninde bıraktığı bilgi doğru olmalıdır.
Bir kişinin görüşünü hiç söylemediği biçimde aktaran, doğrulanmamış iddiayı kesin gerçek gibi sunan veya yanlış tarihi tekrar eden yazı, dil bakımından kusursuz olsa da sorunludur.
Üstelik düzgün anlatım, yanlış bilgiyi daha kolay kabul edilir hâle getirebilir. Bu nedenle akıcılık, kontrol ihtiyacını azaltmaz.
ChatGPT’nin düzgün metinler hazırlaması hoşuma gidiyor. Ancak bazen benim anlatmak istediğim ile önerilen cümlenin anlattığı arasında fark oluşuyor. Bazen bir bölüm gereğinden fazla kısalıyor. Bazen benim özellikle korumak istediğim bir ifade değişiyor.
O zaman itiraz ediyorum.
Çünkü benim için yazı, yalnızca doğru dil bilgisiyle kurulmuş cümlelerden ibaret değildir.
Bir hatıranın duygusu, bir eleştirinin ölçüsü ve bir kelimenin taşıdığı anlam da önemlidir.
Konuşur gibi yazmayı seviyorum. Her düzeltme, benim sesimi daha iyi yansıtmıyor olabilir.
Aynı şekilde, bilgi konusunda da soru soruyorum. “Bu iddianın kaynağı nedir?”, “Bu sayı kesin mi?”, “Bu kişi gerçekten böyle mi söylemiş?” diye üzerinde durmak gerekir.
Google’da karşıma çıkan yapay zekâ cevaplarında da hatalar görüyorum. Ama buradan, bir şirketin bütün cevaplarının yanlış, başka bir şirketin bütün cevaplarının doğru olduğu sonucu çıkmaz. Benim tercihim ChatGPT’den yararlanmak olabilir. Bu tercih, kontrol sorumluluğumu ortadan kaldırmaz.
İyi bir yardımcıyla da tartışılır. Hatta bazen çalışmayı değerli kılan, o tartışmadır.
Yapay zekânın verdiği metni olduğu gibi yayınlayan bir kişi, yanlış ortaya çıktığında “Bunu ben yazmadım, makine yazdı” diyebilir mi?
Benim gazetecilik anlayışıma göre bu cevap yeterli değildir.
Metni yayınlamaya karar veren kimdir?
Başlığı seçen, altına imzasını koyan ve okuyucuya ulaştıran kimdir?
O kişi, yayınladığı bilgileri değerlendirmek zorundadır.
Bir muhabirin hazırladığı haberi kontrol eden editörün sorumluluğu olduğu gibi, yapay zekâ ile hazırlanan metni yayınlayan kişinin de mesleki sorumluluğu vardır.
Araç değişebilir. Okuyucuya karşı yükümlülüğümüz devam eder.
Bu yüzden bir yazarı değerlendirirken, sadece “Yapay zekâ kullandı mı?” sorusuna takılıp kalmamak gerekir. “Kaynakları inceledi mi, yanlışları düzeltti mi, kendi değerlendirmesini kattı mı ve yayınladığı metni savunabilecek bilgiye sahip mi?” soruları da sorulmalıdır.
OpenAI, 5 Ekim 2026 tarihli açıklamasında, Avrupa Birliği’nde uygun ChatGPT ve Codex metin çıktılarına önümüzdeki haftalarda kademeli olarak görünmez filigran ekleyeceğini duyurdu. Teknolojinin adı “textGrain”. Metin tespit aracına erişimin başlangıçta onaylanmış araştırmacılar ve uzman kuruluşlarla sınırlı tutulacağı belirtildi.
Buradaki filigranı, kâğıdın üstündeki damga gibi düşünmeyelim. OpenAI’nin açıklamasına göre sistem, kelime seçimlerinde tespit aracının arayabileceği istatistiksel bir örüntü oluşturuyor. Metne gizli harfler veya görünmez boşluklar eklenmiyor.
Bu nedenle bir metne bakıp gözle işareti görmek mümkün değil. Teknolojik bir inceleme söz konusu.
Ancak “Bundan böyle yapay zekâ kullanan herkes kesin olarak ortaya çıkarılacak” sonucuna da varamayız.
OpenAI, tespit sisteminin hata yapabileceğini kabul ediyor. Kısa metinlerde başarı düşebiliyor. Şirketin belirli İngilizce metinler üzerinde yaptığı deneyde, kelimelerin yüzde 10’unun eş anlamlılarıyla değiştirilmesi, tespit oranını yaklaşık yüzde 92’den yüzde 66’ya düşürmüş. Bu deney sonucu, bütün diller ve bütün yazılar için geçerli sabit bir oran değildir.
Daha önemlisi, filigran yazarın kimliğini veya metne ne kadar insan katkısı bulunduğunu göstermiyor. Bir işaretin bulunması, kişinin bütün yazıyı makineye yazdırdığını kanıtlamadığı gibi, işaret bulunmaması da yazının kesinlikle insan tarafından hazırlandığını kanıtlamıyor.
Kendi hazırladığı metni düzenlettiren insan ile konuyu hiç bilmeden bütün yazıyı hazırlatan insan, aynı sonuçla karşılaşabilir. Tespit aracı, bu iki kişinin çalışma sürecini tek başına açıklayamaz.
İşte bu yüzden, teknolojiye dayanarak bir insanı hemen “kopyacı” ilan etmek de yanlış olur. Adil bir değerlendirme için çalışma biçimine, kaynaklara ve somut delillere bakılmalıdır.
Bir başka gerçek de şu: Dünyada yalnızca ChatGPT yok.
OpenAI’nin araçları, kendi sistemleriyle ilişkili desteklenen işaretleri arıyor. Bunlar, başka şirketlerin bütün yapay zekâ metinlerini tespit eden evrensel bir sistem olarak sunulmuyor. Dolayısıyla bir yazıda OpenAI işareti bulunmamasını, “Bu metinde hiçbir yapay zekâ kullanılmadı” şeklinde yorumlayamayız.
Bu da benim asıl üzerinde durduğum meseleyi güçlendiriyor: Dürüstlüğü yalnızca teknik bir aracın yakalama gücüne bırakamayız.
Bir insan, yakalanmayacağını düşündüğü için okuyucusuna yanlış bir emek görüntüsü sunuyorsa, ortada zaten bir güven sorunu vardır. Filigran bu sorunu tartışmaya açabilir; fakat meslek ahlakını tek başına sağlayamaz.
Avrupa Birliği’nin Yapay Zekâ Yasası’nın 50’nci maddesi, hizmet sağlayıcıların teknik işaretleme yükümlülüğü ile belirli yayınlarda, kullanıcıların açıklama yükümlülüğünü ayrı düzenliyor. Kamu yararına ilişkin konularda kamuoyunu bilgilendirmek amacıyla yayınlanan yapay zekâ metinleri için açıklama yükümlülüğü bulunuyor.
Ancak, insan incelemesinden veya editoryal denetimden geçen ve yayın sorumluluğunu bir kişi ya da kuruluşun üstlendiği içeriklerde istisna öngörülüyor.
Avrupa Komisyonu’nun açıklaması, yalnızca imla ve dil bilgisi kontrolünü yeterli saymıyor. Esas olan, içeriğin anlamına ve iddialarına ilişkin gerçek bir inceleme; kaynakların güvenilirliğini değerlendirme ve gerektiğinde metni değiştirme veya reddetme yetkisidir.
Demek ki “Metni bir kere okudum, tamamdır” demekle iş bitmiyor. İçerikle gerçekten ilgilenmek gerekiyor.
Ayrıca hukuki bir istisnanın bulunması, bir yayın kuruluşunun kendi şeffaflık ilkesini uygulamasına engel değildir. Bana göre okuyucunun beklentisini etkileyen ölçüde yapay zekâ katkısı varsa, bu katkıyı anlaşılır biçimde açıklamak güveni güçlendirebilir.
Benim istediğim, yazmakta zorlanan insanların kenarda kalması değildir.
Tam tersine, düşüncesi olan herkesin kendisini daha iyi ifade edebilmesini isterim.
Düzgün yazmak, yalnızca belirli bir çevrenin ayrıcalığı olmamalıdır.
Yapay zekâ, bu bakımdan insanlara yeni bir kapı açabilir.
Ancak o kapıdan içeri giren insanın, öğrenmek için de çaba göstermesi gerekir.
Bir paragrafı hazırlattıktan sonra, “Neden böyle kurdun?”, “Benim yazdığımdaki eksik neydi?”, “Bu düşünceyi daha açık nasıl anlatabilirim?” diye sorulabilir. Sonra aynı konu kendi cümleleriyle yeniden yazılabilir. Hazır metin, kişinin gelişmesi için bir çalışma malzemesine dönüşebilir.
Her defasında yalnızca sonucu almak ise farklıdır. Yazı düzgünleşir, ama kişinin yazma becerisi yerinde sayabilir. Dışarıdan bakıldığında güçlü bir yazar görüntüsü oluşurken, içeride o görüntüyü taşıyacak bilgi ve beceri gelişmeyebilir.
Beni düşündüren de budur.
BAZILARININ FOYASI ORTAYA ÇIKSIN İSTERİM, AMA HAKSIZLIK YAPILMASIN
Açık söyleyeyim: Araştırmadığı hâlde araştırmış gibi davranan, bilmediği konuyu biliyormuş gibi sunan, hazır metni hiçbir denetimden geçirmeden kendi emeği diye sergileyen insanların bu davranışlarının anlaşılmasını isterim.
Çünkü okuyucunun güveni değerlidir. Yıllarını öğrenmeye, haber toplamaya ve mesleğini geliştirmeye veren insanların emeği de değerlidir.
Fakat bir insanın foyasının ortaya çıkmasını istemek ile O’nu delilsiz biçimde suçlamak arasında ciddi bir mesafe vardır. Bir yazının çok düzgün olması, birkaç tanıdık ifade taşıması veya bir tespit aracının şüphe bildirmesi, tek başına kesin hüküm kurmaya yetmez.
Benim itirazım, insanın yardım almasına değil, kendi katkısını olduğundan farklı göstermesinedir. Yardım aldığını açıkça söyleyen, içeriği denetleyen ve sorumluluğunu üstlenen kişiyle; ortaya çıkan metni anlamadan sahiplenen kişi arasında fark vardır.
Bu farkı filigrandan önce, çalışma ahlakımızla görünür kılmalıyız.
İMZANIN ALTINDA BİLGİ VE SORUMLULUK BULUNMALI
Yapay zekâdan yararlanmaya devam edeceğim. Çünkü sağladığı kolaylıkları görüyorum. Aynı zamanda soru sormaya, itiraz etmeye ve yanlış bulduğum noktaları düzeltmeye de devam edeceğim.
Ele aldığım görüşler, mesleki gözlemlerim ve itirazlarım bana ait. Teknolojiden beklediğim, bunları ifade etmeme ve konuyu incelememe yardımcı olmasıdır.
Dileğim, yazmakta zorlanan kardeşlerimin de bu imkândan kendilerini geliştirmek için yararlanmalarıdır. Bir gün hazırlanan metni yalnızca yayınlayabilmeleri değil, neden öyle yazıldığını anlatabilmeleri ve içindeki her iddianın arkasında durabilmeleri önemlidir.
Bir yazının altına isim koymak kolaydır.
O ismin gerektirdiği bilgi, emek ve sorumluluğu taşımak ise, hâlâ insanın işidir.
News
Değerli Okurlarım,
Hollanda’da, üniformalı kamu görevlilerinin başörtüsü ve diğer dinî simgeler taşıyıp taşıyamayacağı konusu, yeniden tartışmaların merkezine yerleşti.
Dört görevli, aynı üniforma ve farklı karşılanan dört tercih… Soldaki kadının Müslüman başörtüsü, yanındaki kadının Hristiyan haç mücevheri ve erkek görevlinin Yahudi kipası, dinî aidiyeti görünür kıldıkları gerekçesiyle üniformada hoş karşılanmıyor. En sağdaki kadının saçlarını örten şapka ise, üniformanın kabul gören bir parçası. Demek ki tartışmanın odağında, başın örtülmesinden çok, örtünün veya takının taşıdığı anlam bulunuyor. Önlerindeki adalet terazisi de şu soruyu hatırlatıyor: Tarafsızlık adına konulacak kurallar, Müslüman başörtüsünü, Hristiyan haçını ve Yahudi kipasını aynı kefede, aynı ölçüyle değerlendirecek mi?
Hollanda’da, sokaklarda devriye gezerek düzeni denetleyen, belirli konularda ceza yazma yetkisi bulunan ve görevleri bakımından Türkiye’deki bekçileri hatırlatan, BOA olarak anılan belediye denetim görevlilerine, görünür dinî simgeler taşıma yasağı getirilmek isteniyor. Tartışmanın bir tarafında, devlet adına yetki kullanan görevlilerin, görünüşleriyle de tarafsızlığı yansıtması gerektiğini savunanlar var. Diğer tarafında ise, kişinin inancını görünür kılmasının, görevini tarafsız yapmasına engel sayılamayacağını söyleyenler bulunuyor.
Hollanda Danıştayının, bu yasağın gerekliliği ve kapsamı konusunda yeterli gerekçe sunulmadığını belirten görüşü, tartışmayı daha da alevlendirdi. De Telegraaf gazetesi de, “Tarafsızlık” başlıklı başyazısında bu görüşü eleştirerek, üniforma taşıyan görevlilerin, kişisel inançlarını yansıtan simgelerden uzak durması gerektiğini savundu.
Peki, din özgürlüğü ile devletin tarafsızlığı arasındaki sınır, nereden geçmeli?
Başörtüsü kullanan bir görevliyi, yalnızca kıyafeti nedeniyle taraflı saymak doğru değildir. Bununla birlikte, vatandaşın karşısında dinî kimliklerden bağımsız bir kamu otoritesi görmek istemesi de tartışılmaya değer.
Hollanda’da BOA olarak anılan görevlileri, doğrudan “devriye polisi” diye tanımlamak yanıltıcı olur. Bunlar, belirli alanlarda özel denetim ve soruşturma yetkileri bulunan kamu görevlileridir. Görev alanları ve yetkileri birbirinden farklıdır. Belediyelerin sokak denetiminde çalışan görevlileri de bu kapsamda bulunabilir.
Dolayısıyla her BOA, polis değildir; her birinin yetkisi de aynı değildir. Nitekim Hollanda Danıştayının itirazlarından biri, bütün bu görevlilere, yaptıkları işin niteliğine bakılmadan aynı geniş yasağın getirilmek istenmesidir.
Burada önemli bir ayrım yapalım: Raad van State, bu meselede bir davayı sonuçlandırarak “başörtüsü serbesttir” hükmü vermiş değil. Kurumun danışma bölümü, VVD milletvekilinin hazırladığı yasa teklifini inceleyerek, genel bir yasağın neden gerekli olduğunun daha güçlü biçimde açıklanmasını istiyor.
Kurum, görünür dinî simgelerin uygulamada hangi sorunlara yol açtığının gösterilmesini, daha sınırlı çözümlerin neden yeterli olmayacağının anlatılmasını ve farklı görevler arasındaki ayrımların dikkate alınmasını talep ediyor. Din özgürlüğü ve eşit muamele hakkına müdahale eden bir düzenleme için, bunların gerekçelendirilmesi gerektiğini belirtiyor.
Bunlar, bir hukuk devletinde yabana atılacak sorular değil.
Ancak benim de sormak istediğim bir soru var: Kamu otoritesini temsil eden üniformanın, vatandaşta uyandırması gereken ortak güven duygusuna, bu değerlendirmede yeterince ağırlık veriliyor mu?
Bir vatandaş, kendisine ceza yazan veya bir kurala uymasını isteyen görevliyle karşılaştığında, O’nun hangi dine mensup olduğunu düşünmek zorunda kalmamalı. Karşısında, herkese aynı kuralları uygulayan kamu otoritesini görebilmeli.
Elbette başörtüsü takan bir kadın, görevini kusursuz bir tarafsızlıkla yapabilir. Görünür bir dinî simge taşımayan görevli de ayrımcılık yapabilir. İnsanların adalet duygusu, kıyafetlerine bakılarak ölçülemez.
Bununla birlikte üniformanın amacı, kişinin özel hayatındaki bütün tercihlerini sergilemek değildir. Üniforma, ortak bir görevi ve ortak sorumluluğu görünür kılar. Bu nedenle kamu gücü kullanan görevlerde, kişisel simgelerin sınırlandırılmasını tartışmak meşrudur.
Benim kanaatim, özellikle vatandaş üzerinde doğrudan yetki kullanan görevlerde, tarafsız görünüşün de önem taşıdığı yönündedir. Danıştayın hukuki gerekçe arayışını anlıyorum. Fakat üniformanın bu toplumsal anlamının, tartışmanın gerisinde kalmasını doğru bulmuyorum.
Türkiye ile karşılaştırma yaparken, geçmişteki uygulamalarla bugünkü durumu birbirine karıştırmamalıyız. Türkiye’de kadın polislerin, belirlenen kıyafet koşulları içinde başörtüsü kullanmasının önündeki engel kaldırıldı. Düzenleme, yüzü kapatmayan, üniforma renginde ve desensiz başörtüsüne imkân tanıdı.
Bu nedenle, Hollanda’daki tartışmayı “Türkiye’de bile izin verilmeyen bir uygulama” diye anlatamayız. Türkiye örneği, aksine, devletin laikliği ile kamu görevlisinin kıyafeti arasındaki ilişkinin, ülkeden ülkeye ve dönemden döneme farklı yorumlandığını gösteriyor.
Şahsım açısından önemli olan, bu karşılaştırmayı bir üstünlük yarışına dönüştürmek değil.
Hangi ülkede olursa olsun, kamu hizmetindeki kuralların kadınları dışlamadan, vatandaşın güvenini koruyarak ve bütün inançlara aynı ölçüyle yaklaşarak oluşturulmasını istiyorum.
Üniforma aynı, inancın görünümü farklı… Solda, başörtüsüyle görev yapan bir İngiliz kadın polis; ortada, Hollanda’da başörtülü bir belediye denetim görevlisini (boa) gösteren temsili görsel; sağda ise, Müslüman bir kadın polis, üniformasının şapkası ve boynunu örten siyah örtüsüyle görülüyor. Sağdaki üçüncü fotoğraf, “Bakın, böyle de olur” dedirten bir karşılaştırma sunuyor: Yan yana duran iki Müslüman kadından polis olanı, üniformasının normal şapkası ve altındaki siyah örtüyle saçlarını kapatırken, yanındaki kadın, geleneksel başörtüsünü kullanıyor. Aynı inancın, farklı giyim tercihleriyle yaşanabileceğini gösteren bu kare, üniformayla uyumlu bir çözümün de mümkün olabileceğine örnek oluşturuyor.
İngiltere’de, başörtüsünün polis üniformasına uyarlanması yönünde somut çalışmalar bulunuyor. Leicestershire Police ile De Montfort Üniversitesi tarafından geliştirilen modelde, görev sırasında çekilmesi hâlinde alt bölümün ayrılmasını sağlayan bir güvenlik sistemi kullanılıyor. Bu örnekte yaklaşım, dinî kıyafeti üniforma ve görev güvenliğiyle bağdaştırmak üzerine kuruluyor.
Avrupa Birliği Adalet Divanının Belçika’daki bir belediyeye ilişkin kararı ise, kamu yönetiminde katı bir tarafsızlık politikasının belirli koşullarla mümkün olabileceğini gösteriyor. Ancak böyle bir uygulamanın tutarlı, sistemli ve gerekli olanla sınırlı olması gerekiyor. Daha kapsayıcı bir tarafsızlık anlayışı da tercih edilebiliyor. Yani Avrupa hukuku, bütün ülkelere tek tip bir kıyafet modeli dayatmıyor.
Bu farklılıklar, tartışmanın yalnızca “özgürlükten yana olanlar” ile “özgürlüğe karşı çıkanlar” arasında yaşanmadığını gösteriyor. Devletin tarafsızlığının nasıl sağlanacağı konusunda, farklı demokratik tercihler bulunuyor.
Tarafsızlık tartışması, başörtüsüyle sınırlı değil… Temsili görsellerde, soldaki kadın polis, haç gerdanlığıyla; sağdaki erkek polis ise, Yahudiliğin dinî simgelerinden kipayla görülüyor. Üniformada görünür dinî sembollere karşı çıkan anlayışa göre, haç ve kipa da görev sırasında uygun bulunmuyor ve yasak kapsamına alınmaları savunuluyor. Kamu görevlisinin dış görünüşünde tarafsızlık aranıyorsa, bu ölçütün bütün inançların sembollerine eşit biçimde uygulanması gerekiyor.
Benim için meselenin en hassas noktası, kuralların yalnızca Müslüman kadınların başörtüsü üzerinden kurulmasıdır. Tarafsızlık adına bir sınır getirilecekse, görünür diğer dinî ve dünya görüşü simgeleri de aynı ilke çerçevesinde değerlendirilmelidir.
Başörtüsünü sakıncalı bulup başka bir inancın görünür simgesini görmezden gelen anlayış, tarafsızlığı savunamaz. Aynı şekilde, başörtüsü kullanan her görevliyi, daha işini nasıl yaptığını görmeden şüpheli saymak da adil değildir.
Örneğin bir denetim görevlisi, kendi inancından birine ayrıcalık tanıyorsa, sorun doğrudan görevini kötü yapmasıdır. Başörtülü bir kadın görevli, herkese aynı kuralları uyguluyorsa, O’nun mesleki dürüstlüğünü kıyafeti nedeniyle yok sayamayız.
Buna rağmen belirli görevler için ortak, kişisel simgelerden arındırılmış bir üniforma isteniyorsa, bunun gerekçesi açıkça anlatılmalı; kural, aynı görevi yapan herkes için aynı biçimde uygulanmalıdır.
De Telegraaf’ın, polis ile benzer kamusal yetkiler kullanan görevliler arasında tutarlı kurallar bulunması gerektiği yönündeki itirazını önemsiyorum. Vatandaş açısından, aynı sokakta karşılaştığı üniformalı görevlilerin farklı kurallara tabi olması, açıklama gerektiren bir durumdur.
Fakat gazetenin yorumuyla hukuki gerçeği de ayıralım. Danıştayın görüşünü, devletin tarafsızlığını reddetmek şeklinde okumak fazla ileri gider. Kurum, teklif edilen yasağın kapsamı ve gerekçesi üzerinde duruyor. Buna karşı çıkarken de, O’nun söylemediği bir şeyi söylemiş gibi davranmamalıyız.
Benim eleştirim, kamu gücünün görünür tarafsızlığına daha fazla önem verilmesi gerektiği noktasındadır. Bu kaygıyı dile getirmek kadar, başörtülü kadınların kamu hizmetinde çalışma hakkını savunmak da meşrudur.
Siyasetin görevi, bu iki kaygıyı birbirine düşman etmek olmamalı. Yapılması gereken, görevin niteliğini esas alan, açık ve eşit kurallar koymaktır.
Vatandaş, karşısındaki görevlinin inancından dolayı kaygı duymamalı; görevli de inancından dolayı peşinen suçlanmamalı. Üniformanın taşıması gereken güven, ancak bu iki sorumluluk birlikte yerine getirildiğinde güçlenir.
News
Dünya genelinde 117,8 milyon insan zorla yerinden edilmiş durumda. Ancak bu insanların tamamı Avrupa’ya yönelmiyor; uluslararası korumaya ihtiyaç duyanların büyük bölümü, ülkelerinin hemen yanı başında tutunmaya çalışıyor.
Türkiye’de geçici koruma altındaki Suriyelilerin sayısı 27 Ağustos 2026 itibarıyla 2 milyon 221 bin 316. Sayı azalıyor, fakat yıllardır devam eden barınma, eğitim, geçim ve uyum ihtiyacı ortadan kalkmıyor.
Avrupa Birliği’nde ilk sığınma başvuruları 2025’te yaklaşık yüzde 27 geriledi. Buna rağmen bekleyen dosyalar, barınma sıkıntısı ve ülkeler arasındaki sorumluluk tartışması sürüyor.
Avrupa’nın Ukrayna’dan kaçan milyonlarca insana sağladığı geçici koruma da hesaba katılmalı. Türkiye’nin üstlendiği büyük sorumluluğu anlatmak, Avrupa’nın verdiği korumayı yok saymayı gerektirmiyor.
Hollanda’da bir mahkeme, Rus sığınmacının İtalya’ya gönderilmesine izin vermedi. Karar, Avrupa göç anlaşmasını iptal etmiyor; siyasi mutabakatın, güvenli kabul şartlarının kanıtı yerine geçemeyeceğini gösteriyor.
Dünya artık yalnızca “Kaç kişi geldi?” sorusunu değil, “Kim koruyacak, kim ödeyecek, kim karar verecek ve insanlar nereye güvenle dönebilecek?” sorularını da cevaplamak zorunda.
Değerli Okurlarım,
Bir insan düşününüz. Ülkesini bırakmış, başka bir ülkenin kapısına gelmiş ve korunma talep etmiş. Elindeki vize bir başka Avrupa ülkesine ait olduğu için, başvurduğu ülke kendisini oraya göndermek istiyor. Derken mahkeme devreye giriyor. Gazete manşetleri sertleşiyor, siyasetçiler tepki gösteriyor, Avrupa’nın yeni göç düzeni tartışmaya açılıyor.
Hollanda’da bir Rus sığınmacının başvurusu üzerinden yaşanan son gelişme, ilk bakışta tek kişilik bir hukuk meselesi gibi görünebilir. Oysa bu olayın arkasında, kıtalara yayılan bir insanlık meselesi var. Bir tarafta savaş, baskı ve güvensizlikten kaçan insanlar; diğer tarafta konut, bütçe, kamu hizmetleri ve toplumsal kabul konusunda zorlanan ülkeler bulunuyor.
Bu nedenle meseleyi yalnızca Hollanda’daki mahkeme salonundan okumak eksik kalır. Afrika’daki yerinden edilmeye, Ortadoğu’daki yıkıma, Asya’daki kamplara, Türkiye’nin yıllardır üstlendiği sorumluluğa ve Avrupa’nın çıkardığı yeni kurallara birlikte bakmak gerekiyor.
Ancak bunu yaparken iki kolaycılıktan uzak durmalıyız: Her sığınmacıyı tehdit gibi göstermekten de, ev sahibi toplumların karşılaştığı sorunları küçümsemekten de. İnsanların korunma ihtiyacı gerçektir. Ülkelerin bu korumayı düzenli, adil ve sürdürülebilir biçimde sağlama ihtiyacı da gerçektir. 117,8 MİLYON İNSAN: BİR SAYININ ARKASINDAKİ HAYATLAR
Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği’nin, kısaca UNHCR’nin Haziran 2026’da açıkladığı verilere göre, 2025 sonunda dünya genelinde zorla yerinden edilmiş insanların sayısı 117,8 milyondu. Bu sayı, 2024 sonundaki yaklaşık 123,3 milyonun altında. Dolayısıyla bugünün tablosunu anlatırken “Sayı her yıl kesintisiz artıyor” demek doğru olmaz.
Fakat düşüş, felaketin bittiği anlamına gelmiyor. Dünya genelinde yaklaşık her 70 kişiden biri, çatışma, zulüm, şiddet veya ağır güvensizlik nedeniyle evinden ayrılmış durumda. Uluslararası korumaya ihtiyaç duyan diğer gruplar da dahil edildiğinde, geniş kapsamlı mülteci toplamı 41,6 milyon; sığınma başvurusunun sonucunu bekleyenler yaklaşık 9 milyon. Çatışma veya şiddet yüzünden kendi ülkesinin içinde yer değiştirmiş olanların sayısı ise 68,7 milyon.
Bu kalemler doğrudan toplanmamalı. Bazı gruplar, özellikle Gazze’de hem mülteci hem ülke içinde yerinden edilmiş sayılan Filistinliler, birden fazla başlıkta yer alabiliyor. UNHCR genel toplamı hesaplarken bu çakışmaları ayıklıyor.
İşte Avrupa’daki tartışmanın çoğu zaman gözden kaçırdığı gerçek budur: Dünyadaki yerinden edilmiş insanların çok büyük bir bölümü, başka bir ülkeye bile ulaşmış değil. Kendi ülkesinde, evinden uzakta yaşamaya çalışıyor.
UNHCR’nin 2025 değerlendirmesinde Sudan, 9,1 milyon ülke içinde yerinden edilmiş insanla dünyanın en büyük iç yerinden edilme krizini yaşamayı sürdürdü. Sudan’dan başka ülkelere sığınan mültecilerin sayısı da yıl sonunda 2,8 milyona çıktı. Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nin doğusunda ise aynı yıl milyonlarca insan yeniden yerinden edildi.
Suriye ve Afganistan’da başka bir güçlük var: Geri dönüş, her zaman güvenli ve kalıcı bir hayata kavuşmak anlamına gelmiyor. UNHCR, 2025’teki dönüşlerin bir bölümünün olumsuz koşullar altında gerçekleştiğini, Afganistan’a dönüşlerin çoğunun ev sahibi ülkelerin politikaları nedeniyle gönüllü nitelik taşımadığını belirtiyor. Bir insanın sınırdan geçmiş olması, kendisini bekleyen evin, okulun, işin ve güvenliğin bulunduğunu kanıtlamıyor.
Gazze’de ise sorun, çoğu zaman sınırı aşmak değil, dar bir coğrafyanın içinde tekrar tekrar yer değiştirmek. BM İnsani İşler Koordinasyon Ofisi OCHA’nın 14 Ağustos 2026 raporu, nüfusun çoğunun hâlâ yerinden edilmiş durumda olduğunu, ağır yaşam koşulları ve süren saldırılarla karşı karşıya bulunduğunu bildiriyor. Eğitim, temiz su ve sağlık hizmetlerinin aksaması, yerinden edilmenin yalnızca bir adres değişikliği olmadığını gösteriyor.
2026’da Ortadoğu’daki çatışmaların genişlemesi, zaten korumaya muhtaç insanları yeniden tehlikeye soktu. UNHCR, mart başında Lübnan’ın güneyinden, Bekaa’dan ve Beyrut’un güney banliyölerinden yeni kaçışlar bildirdi; İran ve çevresindeki gelişmelerin Afgan mülteciler için de ek risk oluşturduğuna dikkat çekti. Daha önce sığınılan bir ülkenin de güvensizleşmesi, insanı ikinci kez yollara düşürebiliyor.
Bangladeş’teki Rohingyalar da dünyanın kolay unuttuğu topluluklardan biri. UNHCR’nin 2 Haziran 2026 açıklamasına göre, ülkede yaklaşık 1,2 milyon mülteci bulunuyor; çoğu Cox’s Bazar çevresindeki kamplarda. Myanmar’a güvenli dönüş umutlarının zayıflaması, kısıtlı çalışma olanakları ve azalan yardımlar, insanları tehlikeli deniz yolculuklarına itiyor. Kuruma göre 2025’te Andaman Denizi ve Bengal Körfezi’ndeki yolculuklarda yaklaşık 900 Rohingya öldü veya kayboldu.
Sığınma ve göç meselesi, Avrupa ile Ortadoğu arasına sıkışmış değil. Venezuela’dan ayrılan milyonlarca insan, özellikle Latin Amerika ülkelerindeki koruma ve uyum tartışmasının önemli bir bölümünü oluşturuyor. UNHCR, bu topluluğu mülteciler ve göçmenler olarak birlikte ele alıyor. Bu nedenle tamamını tek bir hukuki mülteci kategorisine yerleştirmek doğru olmaz.
Kolombiya gibi komşu ülkelerin rolü de, dünya gündeminin yalnızca ABD sınırına bakılarak okunamayacağını hatırlatıyor. İnsanın önce yakındaki ülkeye sığınması, daha sonra geçim, güvenlik ve gelecek arayışıyla yeniden hareket etmesi, başka coğrafyalarda olduğu gibi Amerika kıtasında da kalıcı çözüm ihtiyacını öne çıkarıyor.
Avrupa’daki tartışma çoğu zaman başvuru merkezine ulaşan insanlarla başlıyor. Oysa bazıları hiçbir merkeze ulaşamıyor. Uluslararası Göç Örgütü’nün Nisan 2026’da açıklanan ve AFP ile Euronews tarafından aktarılan verileri, 2025’te dünya göç yollarında 7 bin 904 ölüm veya kayıp kaydedildiğini gösteriyor. Avrupa’ya uzanan deniz yollarındaki bilanço yaklaşık 3 bin 400.
Bunlar yalnızca kayda geçirilebilen olaylar. Kimliği belirlenemeyenler, hiç haber alınamayan tekneler ve yakınlarının nerede olduğunu öğrenemeyen aileler, meselenin görünmeyen tarafını oluşturuyor. Ayrıca bu istatistikteki herkesin hukuken mülteci olduğunun belirlenmiş olmadığı da unutulmamalı; göç yollarında farklı nedenlerle hareket eden insanlar birlikte bulunuyor.
Bu yüzden sınır geçişlerinin azalması ile yolculukların güvenli hale gelmesi aynı şey değildir. Bir politika daha az insanın ulaşmasına yol açarken, yola çıkanların daha tehlikeli güzergâhlara yönelmesi ihtimali ayrıca incelenmelidir.
Haberlerde birbirinin yerine kullanılan kelimeler, tartışmayı daha baştan yanlış yere götürebiliyor. Sığınmacı, uluslararası koruma arayan ve başvurusu henüz sonuçlanmamış kişidir. Mültecilik ise belirli koruma koşullarıyla ilgili hukuki bir kavramdır. Her sığınma başvurusu kabul edilmez; fakat başvurunun adil biçimde değerlendirilmesi gerekir.
Çalışmak, okumak veya aile hayatı kurmak için göç eden herkes sığınmacı değildir. Düzensiz giriş de kişinin korunma talebini kendiliğinden geçersiz kılmaz. Bir kişinin neden geldiği, hangi tehlikeyle karşılaşacağı ve hangi hukuki koşulları taşıdığı değerlendirilmeden, yalnızca giriş biçiminden sonuç çıkarılamaz.
Sistemin temelinde, insanın hayatının veya özgürlüğünün tehlikeye gireceği yere geri gönderilmemesi ilkesi bulunur. Bu ilke, başvurusu henüz karara bağlanmamış ve mülteci olabilecek kişilerin korunmasını da gerektirir. Devletin sınırlarını yönetmesi ile tehlike altındaki insanı koruması, birbirinden tamamen koparılamaz.
Avrupa Birliği istatistik kurumu Eurostat’a göre, 2025’te AB ülkelerine ilk kez sığınma başvurusunda bulunanların sayısı 669 bin 365 oldu. Bir önceki yıl sayı 912 bin 425’ti. Düşüş yaklaşık yüzde 27.
En çok ilk başvuruyu İspanya, İtalya, Fransa ve Almanya aldı. Bu tablo, Avrupa içindeki dağılımın da eşit olmadığını gösteriyor. Aynı yıl sonu itibarıyla AB’de uluslararası koruma konusunda değerlendirmesi süren yaklaşık 1,22 milyon başvuru bulunuyordu. Yeni gelenlerin azalması, geçmişten biriken dosyaları kendiliğinden eritmedi.
2026’nın ilk üç ayına ilişkin veriler de düşüş yönünde: 144 bin 680 ilk başvuru, önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 21,3 azalma anlamına geliyor. Mart 2026’da karar bekleyen başvuruların sayısı yine yaklaşık 1,19 milyondu.
Burada bir musluğu kapatınca boşalan bir depodan söz etmiyoruz. Başvuruların incelenmesi zaman alıyor; koruma alanların konut bulması, reddedilenlerin durumunun sonuçlandırılması ve aile dosyalarının ele alınması gerekiyor. Yeni başvuru, bekleyen dosya, ülkede yaşayan koruma sahibi ve barınma merkezinde kalan kişi, birbirinden farklı ölçülerdir.
AVRUPA BİRLİĞİ’NİN YENİ GÖÇ DÜZENİ NEYİ DEĞİŞTİRİYOR?
2024’te kabul edilen ve 12 Haziran 2026’da uygulanmaya başlayan Avrupa Birliği Göç ve Sığınma Paktı, tek bir karar değil, on mevzuat dosyasından oluşan bir paket. Amaç, sınır işlemlerini, başvuruların değerlendirilmesini, sorumlu ülkenin belirlenmesini ve ülkeler arasındaki dayanışmayı ortak bir çerçeveye yerleştirmek.
Yeni düzen, kimlik, güvenlik, sağlık ve kırılganlık kontrollerini ortaklaştırıyor. Belirli başvurular için sınırda daha hızlı işlem yapılmasını, kayıtların daha etkin tutulmasını ve korumaya ihtiyaç duyanlarla koruma koşullarını taşımayanların daha hızlı ayırt edilmesini hedefliyor. Temel hakların gözetimi ve özel ihtiyaçların belirlenmesi de sistemin parçası.
Ancak ortak bir kuralın kabul edilmesi, bütün ülkelerde aynı gün yeterli personel, uygun barınma yeri ve kusursuz bir işlem düzeni oluştuğu anlamına gelmiyor. Avrupa Komisyonu da uygulamanın hukuki ve idari bakımdan kapsamlı hazırlık gerektirdiğini, düzenlemelerin uygulamada geliştirilmeye devam edeceğini belirtiyor.
Kamuoyunda hâlâ Dublin sistemi olarak anılan sorumluluk düzeni, yeni Sığınma ve Göç Yönetimi Tüzüğü, yani AMMR ile yenilendi. Dolayısıyla yaşananları yalnızca eski Dublin kurallarının yeniden başlatılması şeklinde anlatmak teknik olarak eksik kalır.
İlk giriş veya yasal kalış ülkesi önemli olmakla birlikte, aile bağları ve başka sorumluluk ölçütleri de değerlendiriliyor. Vize ilişkisi de Hollanda’daki Rus başvurucunun dosyasında olduğu gibi önem taşıyabiliyor. Sığınmacının istediği ülkeyi hiçbir sınırlama olmaksızın seçebileceği bir düzen yok; fakat her olayın tek bir “ilk ayak bastığı yer” kuralıyla çözüldüğü bir sistem de yok.
Yeni çerçevenin hedeflerinden biri, başvurucuların sorumlu sayılan ülkeden izinsiz biçimde başka bir üye ülkeye geçmesini azaltmak. Buna karşılık, dış sınırlardaki ülkelerin tek başına bırakılmaması için dayanışma mekanizması öngörülüyor. Avrupa’nın güçlüğü de burada başlıyor: Sorumluluğun kime ait olduğunu belirlemek başka, o sorumluluğun yerine getirilebilmesini sağlamak başka.
Yeni sistemde dayanışma zorunlu, katkının biçimi ise esnek. Ülkeler, başvurucuların başka üye ülkelerden naklini kabul etme, mali katkı veya başka destek biçimleriyle sisteme katılabiliyor. Tam yıllık genel çerçevede en az 30 bin kişilik yer değiştirme ve 600 milyon avroluk mali katkı referansları bulunuyor.
Bunları her ülkenin hem insan kabul edip hem aynı tutarda para ödemek zorunda olduğu şeklinde okumamak gerekir. Söz konusu rakamlar, farklı katkı biçimleri içeren ortak sistemin referanslarıdır.
2026’nın ilk uygulama dönemi için açıklanan dayanışma havuzunda ise 21 bin kişilik yer değiştirme veya diğer dayanışma çabaları yahut 420 milyon avroluk mali katkı referansı yer aldı. Bu farklılık, uygulamanın yılın ortasında başlamasıyla bağlantılı.
Asıl soru, kâğıt üzerindeki paylaşımın ihtiyaç duyulan yerde gerçek barınma, personel ve işlem kapasitesine dönüşüp dönüşmeyeceğidir. Bir ülkenin katkı vermesi kadar, baskı altındaki ülkenin bu katkıyla neyi çözebildiği de önemlidir.
AB’nin Şubat 2026’da kabul ettiği düzenlemelerde, güvenli menşe ülke ile güvenli üçüncü ülke kavramları da öne çıkıyor. Birincisi, kişinin vatandaşı olduğu ülkeye ilişkin değerlendirmedir. İkincisi ise kişinin vatandaşı olmadığı, fakat korunabileceği düşünülen başka bir ülkeyle ilgilidir.
Güvenli üçüncü ülke düzenlemesi, belirli koşullarda başvurunun esasına girilmeden kabul edilemez sayılabilmesini kolaylaştırıyor. Başvurucunun o ülkeyle bağlantısı, oradan geçmiş olması veya ilgili ülkeyle yapılmış anlaşma gibi yollar öngörülüyor. Ancak bu, herhangi bir ülkenin yalnızca siyasi bir açıklamayla herkes için güvenli hale geldiği anlamına gelmez.
Hollanda-İtalya olayıyla bu başlığı da birbirine karıştırmamak gerekir. İtalya, AB dışındaki bir üçüncü ülke değil, bir AB üyesidir. Buradaki dosya, üye ülkeler arasında sorumluluk ve nakil meselesidir. Ortak nokta ise şudur: Bir insanın gönderileceği yerde fiilen hangi şartlarla karşılaşacağı önem taşır.
Türkiye’deki tabloyu değerlendirirken eski rakamları bugünün sayısı gibi tekrarlamamak gerekiyor. Göç İdaresi Başkanlığı’nın 27 Ağustos 2026 tarihli resmî tablosuna göre, geçici koruma kapsamındaki Suriyelilerin sayısı 2 milyon 221 bin 316. Aynı seride 2021 için 3 milyon 737 bin 369, 2025 için 2 milyon 347 bin 756 kişi gösteriliyor.
Bu rakam, Türkiye’deki bütün yabancıların veya bütün Suriye kökenli insanların toplamı değildir. Geçici koruma kaydını ifade eder. Başka hukuki statülerle yaşayanlar veya Türkiye vatandaşlığına geçmiş olanlar aynı kaleme konulamaz. Kayıt sayısındaki düşüş de tek başına bütün değişimin gönüllü geri dönüşten kaynaklandığını göstermez.
Türkiye, 1951 Mülteci Sözleşmesi’ne ilişkin coğrafi sınırlamasını koruyor. Bu yüzden günlük dilde mülteci denilen Suriyelilerin Türkiye’deki başlıca hukuki statüsü geçici koruma. Başka ülkelerden gelenlerin uluslararası koruma başvuruları ise farklı hukuki başlıklar altında ele alınıyor. Statü adlarının farklılığı, korunma ve temel hizmet ihtiyacını ortadan kaldırmıyor.
Türkiye’nin yaşadığı güçlük, sadece sınır kapısında karşılanan insan sayısıyla açıklanamaz. Yıllara yayılan bir koruma düzeni, okul sırasından sağlık hizmetine, kira piyasasından çalışma hayatına kadar uzanır. Geçici bir ihtiyaç için kurulan sistem, zaman içinde uzun süreli bir toplumsal meseleye dönüşür.
Burada hem sığınanların hem ev sahibi toplumun geleceği vardır. Bir çocuğun eğitim dışında kalması yalnızca o aileyi ilgilendirmez. Kayıt dışı çalışmanın yayılması yalnızca çalışanı değil, iş piyasasını da etkiler. Yerel hizmetlerin yetersiz kalması, aynı mahallede yaşayan herkesi zorlar. Bu nedenle koruma politikası ile eğitim, istihdam ve belediye politikası birlikte düşünülmelidir.
Türkiye’nin yıllardır milyonlarca Suriyeliye ev sahipliği yapması, çok büyük bir sorumluluktur. Fakat bu gerçeği anlatmak için Türkiye’de bugün kayıtlı bulunan toplam nüfusu, AB’ye yalnızca bir yılda yapılan yeni başvurularla karşı karşıya koymak yanıltıcı olur. Biri belirli tarihte ülkede bulunan insanları, diğeri belirli dönemde açılan yeni başvuruları gösterir.
Avrupa’daki Ukraynalılar da hesaba katılmalıdır. AB Konseyi’nin açıkladığı verilere göre, 31 Mayıs 2026 itibarıyla Ukrayna’dan kaçan 4,38 milyon kişi AB’de geçici koruma altındaydı. Bu kişiler, yıllık ilk sığınma başvurusu sayısıyla aynı kategori değildir. AB, Temmuz 2026’da korumanın 4 Mart 2028’e kadar uzatılması yönünde anlaşmaya vardı; yeni başvurular için askerlik yükümlülüğüne ilişkin ek koşullar da kararlaştırıldı.
Bu yüzden doğru karşılaştırmada yalnızca toplam kişi sayısı değil; nüfusa oran, ekonomik imkânlar, korumanın süresi, insanların ülke içindeki dağılımı ve sağlanan hizmetler de dikkate alınmalı. Türkiye tek bir ülkedir; Avrupa Birliği ise 27 üyeden oluşan bir bütündür. AB ortalaması da bir sınır ülkesinin veya küçük bir belediyenin yaşadığı baskıyı tek başına anlatmaz.
En önemlisi, dünya yükünün bütünü Avrupa’da değildir. UNHCR’ye göre mültecilerin ve uluslararası korumaya ihtiyaç duyan diğer insanların yüzde 68’i düşük ve orta gelirli ülkelerde, yüzde 65’i kendi ülkelerine komşu ülkelerde yaşıyor. Bu göstergeler UNRWA kapsamındaki Filistinli mültecileri dışarıda tutuyor. Türkiye’nin yanı sıra çatışma bölgelerine komşu birçok ülkenin rolü, Avrupa merkezli tartışmalardan daha büyüktür.
18 Mart 2016 Türkiye-AB Mutabakatı, göç tartışmasının önemli dönüm noktalarından biri oldu. Amaç, Türkiye’den Yunan adalarına düzensiz geçişleri azaltmak, insan kaçakçılığıyla mücadele etmek ve düzenli koruma yolları oluşturmaktı.
Metin, belirli koşullarda Türkiye’ye geri gönderme yapılmasını ve Yunan adalarından Türkiye’ye gönderilen her Suriyeli karşılığında, Türkiye’den başka bir Suriyelinin AB’ye yeniden yerleştirilmesini öngörüyordu. Bunun yanında başvuruların bireysel değerlendirilmesi, toplu sınır dışı yapılmaması ve geri göndermeme ilkesine uyulması da açıkça belirtilmişti.
Bu çerçeve, Türkiye ile Avrupa arasındaki ilişkide göçün neden yalnızca insani değil, diplomatik ve mali bir başlığa dönüştüğünü açıklıyor. Fakat mutabakatın varlığı, bütün öngörülen işlemlerin her zaman aynı biçimde uygulandığını göstermez; metindeki hedef ile fiilî uygulama ayrı değerlendirilmelidir.
Avrupa Komisyonu’nun Temmuz 2026 raporuna göre, Türkiye’deki mülteciler ve ev sahibi toplumlar için 2011’den itibaren tahsis edilen AB finansmanı yaklaşık 12,4 milyar avroya ulaşıyor. Bu toplam, farklı dönemlere yayılan programları ve 2027 sonuna kadar öngörülen desteği içeriyor. Dolayısıyla tamamının aynı anda Türkiye’ye ödenmiş nakit olduğu söylenemez.
2016-2019 döneminin 6 milyar avroluk özel destek mekanizmasında ise 5,9 milyar avronun üzerinde ödeme yapıldığı açıklanıyor. Eğitim, sağlık, temel ihtiyaçlar, geçim olanakları ve ev sahibi toplulukların altyapısı, destek alanları arasında.
Buradan iki ayrı sonuç çıkar: Avrupa desteğini yok saymak yanlış olur. Bu desteği, Türkiye’nin yıllara yayılan bütün mali ve toplumsal sorumluluğunu karşılamış gibi sunmak da yanlış olur. Bir programın bütçesi, bir ülkenin toplam yükünün hesabı değildir. Sağlıklı bir mali kıyaslama için aynı dönem, aynı harcama kapsamı ve gerçekleşmiş ödeme ölçütü gerekir.
Hollanda’nın kendi rakamları, sorunun neden yalnızca yeni gelenlerin sayısından ibaret olmadığını ortaya koyuyor. Göç ve Vatandaşlık Dairesi IND’ye göre, ilk sığınma başvuruları 2024’te 32 bin 180 iken, 2025’te 24 bin 70’e düştü. Buna karşılık 1 Ocak 2026’da karar bekleyenlerin sayısı 51 bini aştı. Genel sığınma prosedüründe ortalama bekleme süresi 67 haftaya çıktı.
IND, süresinde karar verilememesi nedeniyle 2025’te toplam 79 milyon avro tutarında gecikmeye bağlı zorlayıcı para ödemesi yaptığını da açıkladı. Bu rakam kurumun ilgili ödemelerinin toplamıdır; sığınmacı başına bir ödeme veya bütün sığınma sisteminin maliyeti değildir.
Öte yandan CBS’ye göre, 2025’te sığınma temelli aile birleşimi kapsamında Hollanda’ya gelen aile üyelerinin sayısı 16 bin 500 oldu. Yeni ilk başvurular azalırken aile üyelerinin gelişinin artabilmesi, farklı süreçlerin farklı zamanlarda sonuçlanmasından kaynaklanabilir. Bu iki grubu tek bir başlık altında sunmak, hangi hareketin arttığını veya azaldığını belirsizleştirir.
Barınma merkezlerindeki doluluğun bir başka nedeni de oturum hakkı kazanmış insanların konut bulamaması. Hollanda hükümetinin kendi açıklaması, bu kişilerin belediyelerde konut bekledikleri için dolu sığınma merkezlerinde kalmayı sürdürdüğünü belirtiyor. Yani bir yatakta kalan herkes, başvurusunun sonucunu bekleyen yeni bir sığınmacı değil.
Konut üretimi, geçici barınma, belediyeler arasındaki paylaşım ve dosyaların işlenme hızı birbirinden kopuk ele alınırsa, başvurular azalsa bile sıkışıklık sürebilir. Bu durum, hem koruma isteyenlerin hayatını belirsizlikte bırakır hem de ev sahibi toplumda kamu yönetimine duyulan güveni zedeler.
İşte bu ortamda, Lahey Mahkemesi’nin Den Bosch’ta görev yapan birimi, 1 Eylül 2026’da Rus bir başvurucu hakkında karar verdi. Mahkemenin resmî açıklamasına göre, kişi 18 Haziran’da sığınma başvurusu yapmıştı. İtalya tarafından verilmiş bir vizesi bulunduğu için Bakanlık, yeni sorumluluk düzeni uyarınca başvuruyu incelemeyip kendisini İtalya’ya göndermek istedi.
İltica ve Göç Bakanı Bart van den Brink, İtalyan makamlarıyla yapılan anlaşmalara ve oluşturulacak kabul olanaklarına dayanıyordu. Mahkeme ise mevcut bilgilerle İtalya’daki kabul sorunlarının giderildiğinin yeterince ortaya konulamadığını belirledi. Bakanlar arasındaki anlaşmayı tek başına yeterli bulmadı ve başvuru hakkında yeni karar verilmesini istedi.
Bu karar, Rus başvurucuya otomatik olarak mülteci statüsü veya kalıcı oturum vermiyor. İtalya’ya naklin sonsuza kadar imkânsız olduğunu da söylemiyor. Şartların düzeldiğini gösteren yeterli güncel bilgi ortaya çıkarsa, ileride farklı bir değerlendirme yapılabileceği belirtiliyor. Avrupa paktının iptali söz konusu değil; mevcut nakil kararının dayanağı yetersiz bulunuyor.
De Telegraaf’ın 12 Haziran 2026 tarihli, “ASIELINSTROOM” başlıklı haberinin yer aldığı gazete kupürü.
De Telegraaf’ın 3 Eylül tarihli haberleri, kararı göç paktına ağır bir darbe olarak sundu. Gazetenin aktardığı görüşlerde, araştırmacı Steije Hofhuis yargının insan hakları sözleşmesini yorumlama biçimini eleştirirken, Jan van de Beek bu yaklaşımın Hollanda’da daha fazla sığınmacının kalmasına yol açacağını savundu.
A21 milletvekili Diederik Boomsma ve VVD milletvekili Ulysse Ellian da karara sert tepki gösterdi. Gazete, Adalet ve Güvenlik Bakanlığı’nın kararı inceleyeceğini aktardı. Aynı haberde yer verilen hâkim Koen de Meulder’in değerlendirmesi ise, İtalya’daki iyileşmeler hakkında daha fazla açıklığın ileride ortaya çıkabileceğini, fakat mevcut aşamada bunun sonucuna varmak için erken olduğunu vurguluyordu. Burada haber ile yorum ayrılmalı. Kararın başka dosyalar
News
*Dördüncü kez “Yılın Hakemi” seçildi ve Altın Kartı aldı.
*De Telegraaf’ın geniş haberi, Hollanda’nın Türk kökenli elit hakemi Serdar Gözübüyük’ü yeniden gündemin merkezine taşıdı.
*Bu, 12 yaşında bir hayal kuran, 16 yaşında sahaya düdükle çıkan, gösterişten uzak kalıp, her maçta kendisini yeniden kanıtlayan bir çocuğun Avrupa futbolunun zirvesine yürüyüşüdür.
*Serdar Gözübüyük, dördüncü kez Hollanda’nın en iyi hakemi seçildi. Fakat Altın Kart’ın asıl anlamı, ödül törenindeki alkışlardan çok, çocukluğundan bugüne taşıdığı çalışma ve vazgeçmeme iradesinde saklı.
*Henüz 16 yaşındayken oyunu okuyabilen, futbolcuyla doğru mesafeyi kuran ve karttan önce konuşmayı tercih eden Gözübüyük, amatör sahalardan Avrupa’nın büyük statlarına adım adım yükseldi.
*Eşi Tuğba ve ailesi, bu uzun yürüyüşün görünmeyen ortakları oldu. Gözübüyük, dördüncü Altın Kart’ını alırken başarıyı ailesiyle paylaştı ve kendisine verilen Avrupa fırsatlarının karşılığını vermek zorunda olduğunu söyledi.
*Gözübüyük’ün hikâyesi Türkiye’ye de önemli bir soru yöneltiyor: Büyük hakemi yalnızca yetenek mi yetiştirir, yoksa O’nu hatalarıyla birlikte koruyan ve geliştiren bir sistem mi?
De Telegraaf’ın spor eki, Serdar Gözübüyük ile eşi Tuğba’nın mutluluğunu kapağına taşıdı. Dördüncü kez “Yılın en iyi hakemi” seçilen Gözübüyük, yaşadığı heyecanı, “Bu ödül bende büyük duygular uyandırdı” sözleriyle dile getirdi.
ÖDÜL TÖRENİNDEKİ FOTOĞRAFIN ARKASINDA UZUN BİR YOL VAR
Fotoğrafta Serdar Gözübüyük ile eşi Tuğba yan yana duruyor. Önlerinde açılmış bir ödül kutusu, ellerinde dördüncü Altın Kart’ın gururu var. Gazete kapağındaki görüntü, dışarıdan bakıldığında mutlu bir tören anı. Oysa o karenin arkasında otuz yıla yaklaşan bir emek, yüzlerce maç, sayısız sınav ve sessizce aşılmış birçok engel bulunuyor.
Gözübüyük ödülü alırken futbolun iki büyük ismi Ruud Gullit ile Björn Kuipers’in törene gelmesinin kendisini duygulandırdığını söyledi. Fakat teşekkür listesinin en başına ailesini ve eşini koydu. Çünkü bir hakemin başarısı yalnızca doksan dakika boyunca verdiği kararlarla oluşmuyor. Yolculuklar, antrenmanlar, fizik testleri, eleştiriler, hatalar ve yeniden sahaya çıkma cesareti evin içinde de yaşanıyor.
“Bu benim için bir çocukluk hayali. İki futbol efsanesinin bana bu ödülü vermek için burada bulunması, bunu daha da özel kılıyor.”
Serdar Gözübüyük
12 YAŞINDA KURULAN HAYAL
Gözübüyük, hakemlik yoluna 12 yaşında adım attığını anlatıyor. O yaşta birçok çocuk büyük bir futbolcu olmayı düşlerken, O oyunun başka bir yerinde durmayı seçti. Topun peşinde koşanlardan değil, oyunun adaletini ve düzenini sağlayanlardan biri olmak istedi.
Bu karar, yıllar sonra verilmiş bir meslek tercihi değildi. Çocukluk çağında başlayan, amatör sahalarda büyüyen ve her yeni görevle biraz daha ciddileşen bir hayaldi. Futbolcuların küçük kulüplerden büyük statlara yürüdüğü gibi, genç hakem de en alt kademelerden başlayıp ülkenin ve Avrupa’nın en önemli karşılaşmalarına ulaşmayı hedefledi.
Bugün elinde dört Altın Kart bulunması, o 12 yaşındaki çocuğun hayalinin karşılığı. Fakat Gözübüyük hâlâ tamamlanmış bir kariyerden söz etmiyor. Çünkü çocukluk hayalinin önünde şimdi başka bir kapı var: Büyük bir Avrupa Şampiyonası’nda sahaya çıkmak.
De Telegraaf, kapak haberinin yanı sıra iki sayfalık geniş bir dosyada, Gözübüyük’ün dördüncü Altın Kart’ını ve EK 2028 yolundaki hedefini anlattı. Fotoğraftakiler soldan sağa: Hakemlerin sponsoru ARAG’ın Genel Müdürü Kees Veenhof, ünlü futbolcu Ruud Gullit, “Yılın Hakemi” Serdar Gözübüyük, ödülü altı kez kazanan Björn Kuipers ve Gassan Diamonds’tan David Bijlsma.
16 YAŞINDAKİ HAKEMİN, YAŞINDAN BÜYÜK OLGUNLUĞU
Gözübüyük’ü gençlik yıllarından tanıyanların sıkça kullandığı bir cümle vardı: “Yaşından büyük bir olgunluk.”
Henüz 16 yaşında maç yönetirken bile oyunu okuyabiliyor, futbolcuyla arasındaki mesafeyi ayarlıyor ve düdüğü kişisel bir güç gösterisine çevirmiyordu.
O’nu yaşıtlarından ayıran en önemli özellik, karttan önce iletişimi, cezadan önce iknayı seçmesiydi. Sert görünmeye çalışmak yerine oyunun dilini öğreniyordu. Bağırarak otorite kurmak kolaydı.
Asıl güç, futbolcunun kararınızı kabul etmesini sağlamaktı.
Bu yaklaşım küçük sahalarda başladı. Zamanla Hollanda liglerine, ardından Avrupa Kupaları’na taşındı. Gözübüyük’ün hakemliği hiçbir zaman “Ben buradayım” diye bağırmadı. O, hakem ne kadar az görünürse futbolun o kadar çok görüneceğini erken yaşta anlamıştı.
Genç yaşta başlayan hakemlik yolunda, sakinlik ve doğru beden dili Gözübüyük’ün en güçlü araçları oldu.
DICK JOL’UN ANLATTIĞI “90 DAKİKALIK HAKEM”
Serdar Gözübüyük’ün kişiliğini uzun teknik değerlendirmelerden daha iyi anlatan bir sahne var.
2001 yılında Bayern Münih ile Valencia arasındaki Şampiyonlar Ligi finalini yöneten eski dünya hakemi Dick Jol, O’nu “90 dakikalık hakem” olarak tanımlıyor.
Bu tanım, yalnızca maç süresini ifade etmiyor. Gösteriş peşinde koşmayan, kulislerde dolaşmayan, protokolde görünmek istemeyen ve bütün dikkatini yöneteceği karşılaşmaya veren hakem anlamına geliyor.
“Stadyuma geliyor, arabasını park ediyor, protokol odalarına gitmiyor. Soyunma odasına geçiyor, ısınıyor, maçını yönetiyor ve evine dönüyor.”
Dick Jol
Jol’a göre Gözübüyük’ün son yıllardaki yükselişi tesadüf değildi. “Hakemlik adeta kanında dolaşıyor” diyerek O’nun sahadaki gelişimine dikkat çekti. Bu övgünün önemi şuradaydı: Gözübüyük’ün başarısı yalnızca doğru düdüklerden değil, işini gösteriye çevirmeyen karakterinden doğuyordu.
Dick Jol’un “90 dakikalık hakem” dediği Gözübüyük, bütün dikkatini yönettiği maça veriyor.
BİR TÜRK AİLESİNİN ÇOCUĞU, BİR AİLENİN ORTAK EMEĞİ
Gözübüyük’ün hikâyesi, Avrupa’daki Türk toplumunun hikâyesinden ayrı düşünülemez. Göçmen kökenli bir ailenin çocuğu olarak Hollanda futbol düzeninde yükselmek, yalnızca yetenekle açıklanabilecek bir başarı değil. Sabır, çalışma disiplini, eleştiriye dayanma gücü ve vazgeçmemek bu yolun görünmeyen parçalarıydı.
Björn Kuipers de Gözübüyük’ü anlatırken yetiştiği Türk ailesindeki “vazgeçmemek” anlayışına dikkat çekti. Bu kültür, genç hakemin başarısızlıkları kişisel yenilgi olarak değil, aşılması gereken yeni sınavlar olarak görmesini sağladı.
Bugün bu hikâyede eşi Tuğba’nın da ayrı bir yeri var. De Telegraaf’ın kapağına taşınan fotoğrafta yalnızca ödül alan bir hakem ile eşi görülmüyor. Yıllardır aynı programı, aynı gerginliği ve aynı hayali paylaşan iki insan görülüyor. Gözübüyük’ün ödül konuşmasındaki aile vurgusu, bu nedenle törensel bir teşekkür değil, başarının ortaklarına verilmiş bir haktı.
Gözübüyük, dördüncü Altın Kart’ını alırken ailesine, eşi Tuğba’ya, KNVB’ye ve kendisine sunulan fırsatlara teşekkür etti.
2009’DA BAŞLAYAN ULUSLARARASI ÇIRAKLIK
Altın Kart’ı altı kez kazanan rekortmen hakem Björn Kuipers.
Gözübüyük ile Björn Kuipers’in yolları yaklaşık 17 yıl önce kesişti. Gözübüyük 2009’da profesyonel futbola adım attığında, Kuipers Hollanda’nın uluslararası alandaki en güçlü hakemlerinden biriydi. Genç hakem, büyük Avrupa maçlarına O’nun yanında dördüncü hakem olarak gitti.
Bu görevler, dışarıdan bakıldığında yalnızca yedek hakemlik gibi görünebilir. Oysa büyük maçın hazırlığını, hakem ekibinin ilişkisini, soyunma odasındaki sessizliği ve tribün baskısını yakından öğrenmenin en önemli okuluydu. Gözübüyük, Avrupa hakemliğinin yalnızca doksan dakikadan ibaret olmadığını Kuipers’in yanında gördü.
Kuipers uluslararası kariyerini bitirdiğinde, Gözübüyük UEFA elit listesinde O’nun bıraktığı yere yükseldi. Kuipers bunu şakayla, “Elit listedeki yerimi O aldı” diye anlatıyor. Gerçekte ise bu, bir kuşaktan diğerine geçen büyük bir meslekî mirastı.
HATA YAPMAMAK DEĞİL, HATADAN SONRA AYAKTA KALMAK
Gözübüyük’ün bugünkü seviyesine yalnızca doğru kararlarla geldiğini düşünmek yanıltıcı olur. Her hakem gibi O da hata yaptı, eleştirildi ve bazı maçlardan sonra kendisini sorguladı. Asıl fark, hatanın ardından verdiği tepkiydi.
Kuipers’in yeni De Telegraaf haberindeki en değerli mesajı bu noktada ortaya çıkıyor: “Mükemmel maç yönetmek mümkün değildir. VAR kritik bir hatayı ortaya çıkarabilir. Hakem, o yanlışın maçın geri kalanını yönetmesine izin vermemelidir. Sırtını dik tutmalı, karar vermeye ve oyunu kontrol etmeye devam etmelidir.”
Gözübüyük’ün gelişimini sağlayan sistem de O’nu bir hatadan sonra silmedi. Hatasını analiz etti, eksikleri üzerinde çalıştı ve yeniden sahaya gönderdi. Bu güven, hakemin kendisini savunmaya değil, oyunu yönetmeye odaklanmasını sağladı.
100 AVRUPA MAÇI, BİR SAYIDAN ÇOK DAHA FAZLASI
Gözübüyük’ün UEFA’nın Avrupa kulüp turnuvalarında 100 maça ulaşması, bu uzun yolun en önemli duraklarından biri oldu. Şampiyonlar Ligi, Avrupa Ligi ve Konferans Ligi’nde yıllarca görev alabilmek; yalnızca kuralları bilmek değil, her sezon yeniden güven kazanmak demekti.
Fizik testleri, maç raporları, VAR uyumu, ekip çalışması ve baskı altında karar verebilme gücü…
Bunların her biri, 100 maçlık yolculuğun görünmeyen sınavlarıydı. UEFA ile KNVB’nin verdiği plaket, tek bir gecenin başarısını değil, yıllar boyunca korunan istikrarı temsil ediyordu.
Serdar Gözübüyük, 100’üncü Avrupa maçı nedeniyle UEFA ve KNVB tarafından onurlandırıldı.
TÜRK TAKIMLARINDAN UZAK TUTULAN TÜRK KÖKENLİ HAKEM
Gözübüyük’ün 100 Avrupa maçında hiçbir Türk takımının karşılaşmasını yönetmemesi dikkat çekici bir ayrıntıydı. UEFA, hakem atamalarında yalnızca gerçek tarafsızlığı değil, tarafsızlığın görünümünü de koruyor. Köken veya duygusal bağ üzerinden doğabilecek en küçük tartışma ihtimalini baştan kapatıyor.
Bu nedenle Türk kulüplerinin maçlarından uzak tutulması, Gözübüyük’e duyulan güvensizlik değil; O’nun tartışmasız hakem profilini koruma tercihiydi. Avrupa futbolunda bazen bir hakemin değeri, yönettiği maçlar kadar bilinçli biçimde verilmediği maçlarla da anlaşılır.
DÖRDÜNCÜ ALTIN KART: ÇOCUKLUK HAYALİNİN YENİ DURAĞI
De Telegraaf’ın eski milli futbolcular arasında düzenlediği oylama, Gözübüyük’ü dördüncü kez Hollanda’nın en iyi hakemi seçti. Björn Kuipers bu ödülü kariyerinde altı kez kazanmıştı. Gözübüyük şimdi o rekora iki adım uzakta.
Fakat ödülün değeri yalnızca sayıda değil. Oy verenler, büyük maçların baskısını yaşamış eski futbolculardı. Otoriteyi, iletişimi, futbolcunun psikolojisini ve hakemin oyunun akışına etkisini biliyorlardı. Gözübüyük’ü seçmeleri, sahadaki güvenin futbolun içinden gelenler tarafından kabul edilmesi anlamına geliyordu.
Altın Kart oylamasında eski milli futbolcuların büyük çoğunluğu tercihini Serdar Gözübüyük’ten yana kullandı.
GULLIT’İN ESPRİSİNDEKİ CİDDİ MESAJ
Ruud Gullit ödül töreninde Gözübüyük’ün “Avrupa Şampiyonası’na gitmek için daha ne yapmalıyım?” sorusuna esprili bir cevap verdi: “Belki ellerinin üzerinde durmalısın.” Ardından dördüncü Altın Kart’ın zaten çok şey anlattığını söyledi.
Bu sözün arkasında ciddi bir mesaj vardı. Gözübüyük Hollanda’da kendisini kanıtlamıştı. Artık beklenti, ülke içindeki yeni bir ödülden çok, büyük turnuvada sahaya çıkmasıydı.
Ruud Gullit, Gözübüyük’ü 2028 Avrupa Şampiyonası’nda görmek istediğini söyledi.
EK 2028’E GİDEN DAR YOL
2028 Avrupa Şampiyonası, Gözübüyük’ün çocukluk hayalinin bugünkü büyük hedefi. Ancak yol kolay değil. UEFA’nın uluslararası listesinde yaklaşık 35 hakem bulunuyor; turnuvaya bunların yalnızca 18’i gidecek.
Kuipers’in bu konudaki değerlendirmesi kısa ve gerçekçi: Gözübüyük’ün şansı var, ama doğru zamanda en iyi formuna ulaşmak zorunda. Geçmişte kazanılan ödüller kapıyı aralıyor; turnuva biletini ise önümüzdeki iki yıldaki performans belirleyecek.
TÜRKİYE’NİN ÇIKARMASI GEREKEN DERS
Gözübüyük’ün hikâyesi ister istemez Türkiye’deki hakemlik düzenini düşündürüyor. Türkiye’de bir derbi, hakemin bütün kariyerini gölgeleyebiliyor. Bir karar günlerce tartışılıyor, yöneticiler isim vererek hedef gösteriyor ve sosyal medya birkaç saat içinde hakemin itibarını tüketiyor.
Hollanda’da ise hakem bir maçtan ibaret görülmüyor. Yanlış yaptığında analiz ediliyor, gerekiyorsa dinlendiriliyor, eksikleri üzerinde çalışılıyor ve yeniden sahaya hazırlanıyor. Hata kabul ediliyor; fakat hatada ısrar kabul edilmiyor. Bu ayrım, yetenekli bir genci korkuyla değil özgüvenle büyütüyor.
Türkiye’de de Gözübüyük kadar yetenekli genç hakemler bulunabilir. Asıl soru, bu gençleri kaç yıl sabırla koruyabildiğimizdir. Büyük hakem yalnızca düdük yeteneğiyle değil, O’nu geliştiren ve bir hatadan sonra yok etmeyen kurumlarla yetişir.
Gözübüyük, futbolcuyla çatışmadan otorite kuran hakemlik anlayışıyla öne çıktı.
SONUÇ: ÖDÜLLERİN ARDINDA BİR İNSAN HİKÂYESİ
Serdar Gözübüyük’ün elinde bugün dört Altın Kart, arkasında 100 Avrupa maçı ve önünde 2028 Avrupa Şampiyonası hedefi var. Fakat O’nun hikâyesini değerli kılan yalnızca bu rakamlar değil.
Asıl hikâye, 12 yaşında başlayan hayalde…
16 yaşında gösterilen olgunlukta…
Protokol salonuna uğramadan soyunma odasına yürüyen “90 dakikalık hakem”de…
Bir hata sonrası yeniden sahaya çıkabilmekte…
Ailesinin, eşi Tuğba’nın ve kendisine güvenen insanların desteğinde saklı.
Gözübüyük şimdi Kuipers’in rekoruna ve Avrupa Şampiyonası’na doğru yürüyor. O hedefe ulaşıp ulaşmayacağını önümüzdeki iki yıl gösterecek. Fakat bir gerçek şimdiden değişmeyecek: Göçmen kökenli bir Türk ailesinin çocuğu, Avrupa futbolunun karar noktasında güvenin ve profesyonelliğin simgelerinden biri oldu.
News
KIBRIS konusuna ilgi duyan değerli okurlarıma, belge ve tanıklıklara dayanan bu kapsamlı dosyayı okumalarını ve ileride yeniden başvurmak üzere saklamalarını tavsiye ederim. Çünkü Kıbrıs meselesi, tek bir tarihten ibaret değildir.
Maarten van Aalderen’in yazısından hareketle hazırlanmış belge ve tanıklık dosyası.
Kıbrıs’ı doğru anlamak için sadece 1974’e değil, öncesine de bakmak gerekir.
De Telegraaf’ta yayımlanan bir Kıbrıs yazısı, beni yarım asırlık arşivimi yeniden açmaya yöneltti. Çünkü bazı tarihî gerçeklerin eksik kaldığını düşündüm.
Bu yazı dizisi, herhangi bir tarafı haklı çıkarmak için değil; Kıbrıs meselesinin eksik anlatılan sayfalarını belge, tanıklık ve uluslararası kaynaklar ışığında tamamlamak amacıyla hazırlandı.
Üç ayrı Kıbrıs ziyareti, dönemin devlet adamlarıyla yaptığım röportajlar, yıllar içinde oluşturduğum gazetecilik arşivi ve uluslararası belgeler, bu dosyanın temelini oluşturdu.
Kıbrıs, yalnızca 20 Temmuz 1974’ten ibaret değildir. Bu dosya, 1960’tan günümüze uzanan süreci, çoğu zaman göz ardı edilen gelişmeleriyle birlikte kronolojik olarak ele alıyor.
Gazeteciliğin görevi hüküm vermek değil, eksik kalan bilgileri tamamlayarak okuyucunun kendi değerlendirmesini yapmasına yardımcı olmaktır. Elinizdeki çalışma da bu anlayışla kaleme alındı.
Bu dosya, tarihe yeni bir hüküm vermek için değil; eksik kalan sayfaları tamamlayarak okuyucunun kendi hükmünü oluşturmasına katkı sağlamak amacıyla hazırlandı.
Birleşmiş Milletler’in Kıbrıs konusunda yeniden girişimde bulunması ve Avrupa Birliği’nin çözüm çağrılarını artırması üzerine, Hollanda’nın en çok okunan gazetelerinden De Telegraaf, deneyimli dış politika yazarı Maarten van Aalderen imzasıyla geniş bir Kıbrıs dosyası yayımladı.
Yazıyı büyük bir dikkatle okudum.
Öncelikle şunu belirtmek isterim ki, Van Aalderen bugünkü Avrupa basınında pek rastlanmayan bir gazetecilik anlayışı sergilemiş. Sadece Rum kesimini değil, Kuzey Kıbrıs’ı da ziyaret etmiş; Türklerle konuşmuş, onların görüşlerine de yer vermiş. Bu yönüyle yazısının objektif olmaya çalışan bir çalışma olduğunu söylemek mümkündür.
Ancak…
Kıbrıs gibi yarım asrı aşan, acılarla dolu bir meseleyi anlatırken bazı tarihî gerçekler eksik bırakıldığında, ortaya çıkan tablo da ister istemez eksik kalıyor.
Bu nedenle, Hollandalı meslektaşımın yazısında yer alan bazı değerlendirmelere, tarihin diğer sayfasından da bakmak istiyorum.
Van Aalderen yazmış: “Magosa’nın Maraş bölgesi, 1974’ten sonra hayalet şehre dönüştü.”
İşin gerçeği şu:
Evet…
Maraş bugün gerçekten de hüzün veren bir hayalet bölgesidir.
Ancak Maraş’ın neden bu hâle geldiğini anlayabilmek için, sadece 20 Temmuz 1974’e bakmak yeterli değildir.
Çünkü olaylar o gün başlamadı.
Bundan beş gün önce, 15 Temmuz 1974’te, Yunanistan’daki askerî cunta, Nikos Sampson aracılığıyla Cumhurbaşkanı Makarios’a darbe yaptı. Darbenin amacı, Kıbrıs’ı bağımsız bir devlet olarak yaşatmak değil, adayı Yunanistan’a bağlamaktı.
İşte Türkiye’nin garantörlük hakkına dayanarak gerçekleştirdiği askerî harekât da bu gelişmelerin ardından geldi.
Dolayısıyla 20 Temmuz’u anlatırken, 15 Temmuz’u görmezden gelmek okuyucuya eksik bilgi vermek olur.
Van Aalderen yazmış: Makarios bağımsız Kıbrıs’ın ilk cumhurbaşkanıydı…
Meslektaşım Maarten van Aalderen, Makarios’u bağımsız Kıbrıs Cumhuriyeti’nin ilk Cumhurbaşkanı olarak tanıtıyor. Bu bilgi doğrudur.
Ancak eksik olan nokta, Makarios’un sadece devlet başkanı olmadığı, aynı zamanda Kıbrıs’ın kaderini değiştiren olayların da tam merkezinde yer aldığıdır.
1950’li yıllarda Rum toplumunun önemli bir kesimi, “Enosis”, yani Kıbrıs’ın Yunanistan’a bağlanmasını savunuyordu. Bu hedef doğrultusunda kurulan EOKA örgütü, İngiliz yönetimine karşı silahlı mücadele başlatmıştı.
Fakat 1960 yılında kurulan Kıbrıs Cumhuriyeti ile birlikte Makarios, zaman içinde farklı bir çizgiye yöneldi. Artık hedefi, Kıbrıs’ın ne Yunanistan’a bağlanması ne de Türkiye ile paylaşılmasıydı. Bağımsız bir Kıbrıs devleti istiyordu.
İşte kırılma noktası da burada yaşandı.
Yunanistan’daki askerî cunta, Makarios’un bu politikasını ihanet olarak gördü.
15 Temmuz 1974’te, Nikos Sampson’un öncülüğünde gerçekleştirilen askerî darbeyle Makarios görevden uzaklaştırıldı. Cumhurbaşkanlığı Sarayı ağır silahlarla saldırıya uğradı. Makarios son anda kurtularak adadan kaçmayı başardı ve daha sonra Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nde yaptığı konuşmada, darbeyi açıkça Yunan cuntasının gerçekleştirdiğini dünyaya anlattı.
Van Aalderen yazısında bu darbeye yalnızca dolaylı biçimde değiniyor.
Oysa bu ayrıntı, Kıbrıs tarihinin en önemli dönüm noktalarından biridir.
Çünkü Türkiye’nin 20 Temmuz 1974’te gerçekleştirdiği askerî harekât, beş gün önce anayasal düzeni ortadan kaldıran bu darbenin hemen ardından başladı.
1974’ü değerlendirmek isteyen herkesin önce 15 Temmuz’u, 15 Temmuz’u anlayabilmek için de 1960’tan sonra yaşanan gelişmeleri bilmesi gerekir.
Tarih, yalnızca sonuçları anlatarak değil, o sonuçlara götüren sebepleri de ortaya koyarak yazıldığında gerçek anlamına kavuşur.
Van Aalderen yazmış: Kıbrıs sorunu 1974’ten sonra bugünkü hâlini aldı…
İşin gerçeği şu:
Kıbrıs meselesini yalnızca 1974’ten başlatmak, yarım asırlık bir filmi son sahnesinden izlemek gibidir. Oysa adadaki acılar çok daha önce başladı.
1960 yılında kurulan Kıbrıs Cumhuriyeti, Türkler ile Rumların ortaklığına dayanıyordu. Anayasa, her iki topluma da siyasi haklar ve güvence sağlıyordu. Türkiye, Yunanistan ve Birleşik Krallık ise bu düzenin garantörü olmuştu.
Ne var ki bu ortaklık uzun ömürlü olmadı.
Rum yönetimi, anayasanın Türk toplumuna tanıdığı hakları zamanla kısıtlamak istedi. Cumhurbaşkanı Makarios’un hazırladığı ve tarihe “13 Madde” olarak geçen anayasa değişikliği önerileri, Türk toplumunda büyük endişe yarattı. Çünkü bu değişiklikler, Kıbrıs Türklerini devletin eşit ortağı olmaktan çıkaracak nitelikte görülüyordu.
Gerilim giderek arttı.
Ve 21 Aralık 1963 gecesi, tarihe “Kanlı Noel” olarak geçen olaylar yaşandı.
Silahlı Rum grupları, Lefkoşa başta olmak üzere birçok bölgede Türk mahallelerine saldırdı. Evler kurşunlandı, insanlar öldürüldü, yüzlerce aile evlerini terk etmek zorunda kaldı.
O günlerde yaşanan vahşetin simgelerinden biri de, banyolarında öldürülen kadınlar ve çocuklar oldu. Bu fotoğraflar, aradan geçen onlarca yıla rağmen Kıbrıs Türklerinin hafızasından hiç silinmedi.
Saldırılar yalnızca Lefkoşa ile sınırlı kalmadı.
Türk köyleri kuşatma altına alındı, yollar kapatıldı, birçok yerleşim yeri boşaltıldı. Binlerce Kıbrıs Türkü, yıllarca küçük ve birbirinden kopuk bölgelerde, uluslararası literatürde “enklav” olarak adlandırılan yerleşim alanlarında yaşamak zorunda kaldı.
Oysa Van Aalderen yazısında bu döneme hemen hiç değinmiyor.1974’e giden yolu anlamanın anahtarı tam da burada yatıyor.Kıbrıs Türklerinin hafızasında 20 Temmuz’dan önce, 21 Aralık 1963 vardır.Bu gerçeği görmeden yazılan her Kıbrıs değerlendirmesi, ister istemez eksik kalacaktır.
Van Aalderen yazmış: “Rumlar Kuzey Kıbrıs’ı işgal edilmiş toprak olarak görüyor.”
İşin gerçeği şu: Evet…
Bugün Güney Kıbrıs’ta yaşayan Rumların büyük bölümü, Kuzey Kıbrıs’ı “işgal altındaki toprak” olarak görüyor.Bu bakış açısı yıllardır değişmedi.
Ancak Kıbrıs meselesini yalnızca bu ifadeyle anlatmak, madalyonun sadece bir yüzünü göstermektir.
Çünkü 15 Temmuz 1974’te, Yunanistan’daki askerî cunta tarafından desteklenen Nikos Sampson darbesiyle, Kıbrıs Cumhuriyeti’nin anayasal düzeni fiilen ortadan kaldırıldı.
Darbenin amacı, bağımsız Kıbrıs’ı yaşatmak değil, adayı Enosis yoluyla Yunanistan’a bağlamaktı.
Cumhurbaşkanı Makarios canını zor kurtararak adadan kaçtı.
Birleşmiş Milletler’de yaptığı konuşmada da, darbenin arkasında Atina’daki cuntanın bulunduğunu açıkça dile getirdi.
İşte Türkiye, beş gün sonra, 1960 Garanti Antlaşması’nın kendisine tanıdığı hakka dayanarak askerî harekât başlattığını açıkladı.
Bugün de Ankara’nın resmî görüşü değişmiş değildir.
Türkiye, bu harekâtı bir “işgal” değil, garantör devlet olarak anayasal düzeni yeniden tesis etmeye ve Kıbrıs Türklerinin güvenliğini sağlamaya yönelik bir müdahale olarak değerlendirmektedir.
Kuzey Kıbrıs’ı, sadece Rumlar değil, Avrupa Birliği de “işgal” dedi.
Rum tarafı ise aynı olaya farklı bakmaktadır.
Onlara göre Türkiye’nin müdahalesi, ilk aşamadan sonra sınırlarını aşmış ve adanın kuzeyinde kalıcı bir askerî varlığa dönüşmüştür.
Aradan yarım asır geçti.
Tarafların hukukî ve siyasî tezleri değişmedi.
Değişmeyen bir başka gerçek daha var.
Her iki toplum da yaşadıklarını kendi hafızasında derin acılar olarak taşımaya devam ediyor.
İşte bu nedenle, Kıbrıs meselesini anlatan her gazeteci, yalnızca bir tarafın kullandığı kavramlarla yetinmemeli; diğer tarafın gerekçelerini de okuyucuya aktarmalıdır.
Gazeteciliğin görevi karar vermek değil, gerçeğin bütün yönlerini ortaya koymaktır.
Van Aalderen yazmış: “İki toplumun yeniden bir arada yaşaması kolay değil.”
İşin gerçeği şu:
Bu tespit, büyük ölçüde doğrudur.Aradan yarım asır geçti.Bu süre içinde yeni nesiller yetişti.Bugün adanın kuzeyinde doğan birçok genç, Güney Kıbrıs’ı hiç tanımıyor.Güneyde doğan gençlerin önemli bir bölümü de kuzeyi yalnızca uzaktan biliyor.Buna rağmen hayat devam ediyor.
Sınır kapılarının açılmasından sonra her gün binlerce kişi iki kesim arasında geçiş yapıyor.
Kimi çalışmak için…
Kimi alışveriş yapmak için…
Kimi de yıllardır görmediği doğduğu köyü ziyaret etmek için…
Bu tablo gösteriyor ki, siyasetin çözemediği birçok engel, insanlar arasında yavaş yavaş aşılmaya başlanmış durumda.
Van Aalderen’in yazısında da buna ilişkin bazı örnekler yer alıyor.
Bu, geleceğe dair umut veren bir gelişmedir.
Ancak kalıcı bir çözüm için sadece iyi niyet yetmez.
Her iki tarafın da geçmişte yaşanan acıları inkâr etmekten vazgeçmesi gerekir.
Çünkü sadece Rumların acıları anlatılırsa, Türkler kendilerini unutulmuş hisseder.
Sadece Türklerin yaşadıkları dile getirilirse de, Rumlar aynı duyguyu yaşar.
Oysa acının milliyeti olmaz.
Ölen bir çocuk…
Hangi milletten olursa olsun…
İnsanlığın ortak kaybıdır.
Kıbrıs’ta kalıcı barışın yolu da, geçmişi tek taraflı yazmaktan değil, bütün gerçekleri cesaretle kabul etmekten geçmektedir.
PEKİ ÇÖZÜM NEDİR?
Bugün elli yılı aşkın süredir süren bu anlaşmazlığın kolay bir çözümü yok.
Ama çözümü daha da zorlaştıracak yaklaşımlardan kaçınmak mümkündür.
Her şeyden önce, iki taraf da birbirinin varlığını ve güvenlik kaygılarını samimiyetle kabul etmelidir.
Geçmişte yaşanan katliamlar, zorunlu göçler ve kayıplar, kim tarafından yapılmış olursa olsun, ortak bir vicdanla değerlendirilmelidir.
Siyasi çözüm hangi model üzerine kurulursa kurulsun, iki toplum arasında ekonomik, kültürel ve sosyal ilişkilerin geliştirilmesi desteklenmelidir.
Dış güçlerin değil, adada yaşayan insanların iradesi ön planda tutulmalıdır.
Ve belki de en önemlisi…
Yeni nesiller, geçmişin nefretiyle değil, geleceğin umuduyla yetiştirilmelidir.
VAN ALDEREN’E…
Sayın Maarten van Aalderen…
Kıbrıs dosyanızı ilgiyle okudum.
Objektif olmaya çalıştığınız açıkça görülüyor.
Ancak Kıbrıs’ın hikâyesi, birkaç sayfalık bir gazete dosyasına sığmayacak kadar uzun, karmaşık ve acılarla doludur.
Bu nedenle yazınızda eksik kaldığını düşündüğüm bazı tarihî gerçekleri, bir meslektaşınız olarak okurlarımızla paylaşmak istedim.
Çünkü gazetecilik, yalnızca anlatılanı aktarmak değildir.
Bazen anlatılmayanı da hatırlatmaktır.
Kıbrıs’ın artık yeni acılara değil, yeni umutlara ihtiyacı var.
Bunun yolu ise tarihi yeniden yazmaktan değil, tarihi bütün yönleriyle kabul etmekten geçiyor.
Buraya kadar De Telegraaf’ta yer alan değerlendirmeleri tarihî belgeler ışığında ele almaya çalıştım. Şimdi ise, Kıbrıs tarihinin çoğu zaman eksik anlatılan bazı önemli dönüm noktalarını kronolojik olarak hatırlatmak istiyorum.
Bugün, De Telegraaf’ta yayımlanan Kıbrıs dosyasında eksik kaldığını düşündüğüm bazı tarihî noktalara değindim. Ancak bunlar, Kıbrıs meselesinin yalnızca giriş sayfalarıdır. Asıl hikâye, 1963 ile 1974 yılları arasında yaşanan ve adanın kaderini değiştiren olaylarda gizlidir.
Yarın, belgeler, tanıklıklar ve tarihî gelişmeler ışığında şu sorunun cevabını arayacağız: