27 Temmuz 2026 Pazartesi
News
Amerika Birleşik Devletleri, İsrail ve İran arasında başlayan savaş, küresel enerji ve tarım piyasaları açısından derin sonuçlar doğuran yeni bir jeopolitik krize yol açmıştır. Çatışma, enerji altyapısına yönelik saldırılara ve Basra Körfezi’ndeki deniz taşımacılığında, özellikle küresel enerji ticareti için en önemli geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı’nda önemli aksamalara neden olmuştur.
Bu dar deniz geçidi, dünya genelinde ticareti yapılan petrol ve doğal gazın yaklaşık %20’sini taşımaktadır; bu nedenle herhangi bir kesinti uluslararası fiyatlar üzerinde anında etkiler yaratmaktadır. Bununla birlikte, çatışmanın etkisi yalnızca enerji piyasalarıyla sınırlı değildir. Doğal gaz ile azotlu gübre üretimi arasında doğrudan bir bağlantı bulunmaktadır. Doğal gaz, Haber-Bosch süreciyle amonyak üretiminin temel hammaddesidir ve bu amonyak daha sonra üre, amonyum nitrat ve azotlu çözeltiler gibi gübrelere dönüştürülmektedir.
Orta Doğu’daki enerji ve lojistik tedarikindeki aksaklıklar, çeşitli analistlerin küresel ölçekte olası bir “gübre şoku” olarak adlandırdığı durumu ortaya çıkarmakta ve bunun dünya gıda güvenliği açısından potansiyel sonuçları bulunmaktadır.
Küresel doğal gaz piyasası yıllık 4.000 milyar metreküpü (140.000 bcf) aşmakta olup, üretim üç büyük merkezde yoğunlaşmaktadır. Bölge yaklaşık pay; Amerika Birleşik Devletleri %25, Rusya %16, Orta Doğu %18’dir.
Basra Körfezi ülkeleri, özellikle Katar ile İran’ın paylaştığı North Dome / South Pars sahasında olmak üzere, dünyanın en büyük doğal gaz rezervlerinden bazılarına sahiptir. Çatışma, bölgedeki enerji altyapısını doğrudan etkileyerek uluslararası piyasalarda sert dalgalanmalara yol açmıştır.
EIA ile piyasa/enerji kaynaklarının (Reuters, S&P Global/Platts vb.) bildirdiklerine göre, İran’la yaşanan çatışma doğal gaz piyasasını üç kanaldan etkilemiştir: (1) Körfez’de LNG tedarikinin kesintiye uğrama riski (özellikle Katar), (2) risk ve lojistik primleri (sigorta, rota değişiklikleri, navlun) ve (3) elektrik, sanayi ve gübre sektörlerine yayılan etkiler.
Azotlu gübre üretimi doğrudan doğal gaza bağlıdır.
1 ton amonyak üretmek için yaklaşık olarak:
• 28–35 GJ enerji
• ağırlıklı olarak doğal gaz gereklidir. Bu nedenle doğal gazın bol olduğu bölgelerde büyük petrokimya ve gübre kompleksleri geliştirilmiştir.
Küresel azotlu gübre piyasasının yapısı, rekabetçi fiyatlı doğal gaza erişim tarafından büyük ölçüde belirlenmektedir; çünkü doğal gaz, tüm azotlu gübrelerin (üre, amonyum nitrat, UAN vb.) temelini oluşturan amonyağın üretim maliyetinin %60 ila %80’ini oluşturmaktadır. Bu nedenle dünya üretimi bol doğal gaz rezervlerine sahip bölgelerde yoğunlaşırken, tüketim ağırlıklı olarak büyük tarım ekonomilerinde gerçekleşmektedir.
Bu durum, doğal gaz fiyatlarındaki değişimlere ve özellikle Orta Doğu gibi kilit üretici bölgelerdeki jeopolitik aksaklıklara son derece duyarlı, küreselleşmiş bir piyasa oluşturmaktadır. Tüm azotlu gübreler, doğal gaz reforminginden elde edilen hidrojen kullanılarak Haber-Bosch süreciyle üretilen amonyaktan türemektedir.
Doğal gaz hem hammadde hem de enerji kaynağı olduğundan, azotlu gübre maliyetleri doğal gaz fiyatlarına sıkı şekilde bağlıdır. Başlıca üreticiler şunlardır: Çin, Amerika Birleşik Devletleri, Rusya, Hindistan, Basra Körfezi ülkeleri.
Üre ihracatındaki liderlik, bol enerji kaynaklarından yararlanan Orta Doğu’da yoğunlaşmıştır. Mısır, Cezayir ve Nijerya’nın öncülüğündeki Afrika da düşük doğal gaz maliyetleri sayesinde payını artırmıştır. Buna karşılık Çin ve Kuzey Amerika, artan iç talep ve yükselen üretim maliyetleri nedeniyle ihracatlarını azaltmıştır. Dünya üre ihracatının yaklaşık %35’inin bu deniz yolundan geçtiği tahmin edilmektedir. Bu da Basra Körfezi’ni küresel tarım açısından kritik bir merkez hâline getirmektedir.
Savaş, gübre fiyatlarında hızlı bir artışa yol açmıştır. Yakın tarihli örnek: Ürün Önceki fiyat Çatışma sonrası fiyat Üre (NOLA) 475 USD/ton 520–550 USD/ton iken fiyatlar birkaç gün içinde %10 ile %15 arasında artmıştır. Diğer piyasalarda ise üre türevlerinin fiyatları ton başına 500 ABD dolarını aşarak çatışma öncesi seviyelere göre önemli bir artış göstermiştir.
Azotlu gübreler, küresel tarımsal verimin yaklaşık yarısından sorumludur. Bu nedenle arz kesintileri sistemik etkilere yol açabilir.
News
Küreselleşme faaliyetlerinin bütün dünyada etkin hale gelmesi ile uluslararası boyutlarda yeni açılımlar ortaya konulmaya başlanmıştır. Ülkeler, ulusal ve uluslar arası bağlamda yüksek öğrenim sistemlerini yeniden yapılandırmaya başlamışlardır. İş dünyası, hem entelektüel hem de bedensel yetkinlikleri ve becerileri olan insan kaynaklarına ihtiyaç duymaktadır. Bu ihtiyaç ülkelerin kalkınması için de gereklidir. Bu ihtiyacı karşılamak için yükseköğretim düzeyinde, Meslek Yüksekokulları (MYO) eğitim-öğretim vermektedir. Bazı temel becerileri öğrencilere kazandırmanın yanında, okulların genel amaçları arasında mesleki eğitim, entelektüel gelişim, kişiler arası iletişim, sosyal gelişim, ahlaki gelişim konularında öğrencilere yeterlilik ve nitelikler kazandırmaktır (Turan, 2002:275).
Tamda bu noktada Trakya Üniversitesi, Edirne Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu’nun önemi bir kez daha ortaya çıkmaktadır.
Edirne Meslek Yüksekokulu 1976-77 öğretim yılında Eğitim Bakanlığı’na bağlı olarak, Hayati Bilimler ve Sosyal Bilimler olmak üzere iki bölümde 256 öğrenci ile öğretime başlamıştır. 1980-81 öğretim yılında tekrar öğretime açılan Meslek Yüksekokulumuz, 1981-1982 öğretim yılında 41 sayılı Kanun Hükmündeki Kararname ile Trakya Üniversitesi’ne bağlanmıştır. Y.Ö.K. genel kurulunda alınan karar gereğince Edirne Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu olarak eğitim-öğretim faaliyetlerine devam ettirilmesi kararlaştırılmıştır.
2026 tercih klavuzunda yer alan Yükseköğretim programları ve kontenjanlarında yer alan okulumuzun ilgili program ve kontenjanları aşağıdadır.
Tablo.1 Edirne Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Program ve Kontenjanları
| Kontenjan | |
| Bankacılık ve Sigortacılık | 30 |
| Dış Ticaret | 35 |
| Halkla İlişkiler ve Tanıtım | 40 |
| Lojistik | 40 |
| Muhasebe ve Vergi Uygulamaları | 27 |
| Ofis Teknolojileri ve Veri Yönetimi | 35 |
| Pazarlama | 35 |
| Sosyal Hizmetler | 35 |
| Turizm ve Otel İşletmeciliği | 30 |
Bu programlarda iki yıllık eğitimlerini tamamlayarak ön lisans derecesi alan öğrencilerimiz, çalışma hayatında istenilen özelliklere sahip olarak mezun olmaktadırlar. Donanımlarını okulumuzun değerli öğretim elemanları ile tamamlarlarken başta Trakya Üniversitemizin Rektörü Prof. Dr. Mustafa HATİPLER olmak üzere tüm yöneticilerimiz okulumuza olan desteklerini esirgememektedirler.
Öğrenci adaylarımızı 29 Temmuz – 10 Ağustos 2026 tarihleri arasında yapılacak olan tercihleri sonunda okulumuzda öğrencilerimiz olarak görmek bizi mutlu edecektir.
Kaynakça:
Turan, S. (2002). “Teknolojinin Okul Yönetiminde Etkin Kullanımında Eğitim Yöneticisinin Rolü”, Kuram Ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 30, 271-88
News
Dördüncü Sanayi Devrimi” Yapay Zeka tarafından yönlendirilmekte ve yapay zekanın artık üretimin geleceği olmadığını bunun şimdiki zaman olduğunu kanıtlamaktadır. Beşinci Sanayi Devrimi olarak adlandırılan ise günlük hayatı şekillenmektedir. Yapay zekâ terimi, bilgisayar bilimcisi John McCarthy’nin bir grup bilgi sistemleri uzmanıyla birlikte 1956’da Dartmouth Konferansı’nda ortaya attığı bir kavramdır.
Yapay Zeka, çağımızın en önemli ve gizemli gelişmelerinden biri olarak ortaya çıkmaktadır. Bir zamanlar bilim kurgu dünyasıyla sınırlı olan, artık hayatımızın neredeyse her alanına nüfuz etmiş durumda. Endüstrileri yeniden şekillendirmekten yaratıcılığı artırmaya ve iletişimi devrimleştirmeye kadar, “yapay zeka” terimi inovasyonla eş anlamlı hale geldi. İnsan zekâsı gerektiren görevleri yerine getirebilen sistemlerin geliştirilmesini ifade eder. Bu görevler, basit karar verme süreçlerinden karmaşık sorunların çözümüne ve hatta yazma, tasarım ve müzik besteleme gibi yaratıcı çalışmalara kadar uzanır.
Avrupa Birliği ile Çin arasında, şu anda günde yaklaşık 1 milyar euro olan genişleyen ticaret açığıyla gerilim artıyor. AB üyesi ülkelerin temel sektörleri, örneğin Almanya’nın otomotiv sektörü, önemli kayıplar yaşarken, Çin’in AB’ye ithalatı hızla artıyor. AB, Çin ithalatını sınırlama çabalarının bir parçası olarak ticaret ve sanayi politikası araçlarını araştırırken, Çin de ‘temel çıkarlarını’ koruma iddiasıyla direniş gösteriyor. AB’nin Çin ile ticaret açığı 2025 yılında 359,8 milyar euro’ya ulaştı. Avrupa Komisyonu, 2025 yılındaki 172 ithalat vergisinin %75’ini Çin’e yöneltmeyi hedeflemiştir. AB, Avrupa üretimini desteklemek ve yüksek riskli tedarikçileri kısıtlamak için diğer politikaların yanı sıra Sanayi Hızlandırıcı ve Siber Güvenlik Yasalarını değerlendiriyor.
Amerika Birleşik Devletleri, Çin ve Avrupa Birliği, oldukça farklı yaklaşımlar benimsemiştir. ABD’de yapay zeka düzenlemesi parçalıdır ve veri koruma, teknoloji kullanımı ve algoritmik hesap verebilirlik konularını ele alan 120’den fazla federal ve eyalet yasasına yayılmıştır. Dikkat çekici bir örnek, özellikle küçüklerin dahil olduğu durumlarda deepfake’lerle ve şantajla mücadele etmeyi amaçlayan Take It Down Yasası’dır.
Çin bunun aksine daha merkezi bir model benimsemiştir. Üretken Yapay Zeka Hizmetlerinin Yönetimine İlişkin Geçici Tedbirleri 2023, yapay zeka sağlayıcılarına sosyalist değerlerle uyum sağlamayı ve ulusal güvenliği tehdit eden içerikleri yasaklamayı gerektiren katı yükümlülükler getirmektedir. Avrupa Birliği, temel hakların korunmasına dayalı kapsamlı bir çerçeve oluşturan Yapay Zeka Yasasını 2024 yılında yayınlamıştır. AB yaklaşımı, şeffaflığı, hesap verebilirliği ve risk önlemeyi vurgulayarak bireyleri yapay zeka yönetiminin merkezine yerleştirmektedir.
Yasal düzenlemelerdeki boşluklara rağmen, hükümetler yapay zekayı kullanmak için beklemiyor. Vergi ve Gümrük yetkilileri, verimlilik adına geleneksel, yüz yüze süreçlerin yerini alan yapay zeka destekli araçları sanal asistanlık, veri analizi, elektronik kimlik tespiti ve otomatik bildirimler için erken benimseyenler arasında yer almaktadır. Örneğin İspanya Vergi Dairesi, vergi mükelleflerine yönelik hizmetleri iyileştirmek, denetimleri güçlendirmek ve gönüllü uyumu teşvik etmek için yapay zekayı kullanma konusunda resmen taahhütte bulunmuştur. Amerika Birleşik Devletleri’nde ise IRS’nin, verileri çapraz kontrol etmek, tahmine dayalı risk analizi yapmak ve potansiyel uyumsuzlukları işaretlemek için yapay zeka sistemlerini uygulamaya koymuştur.
Meksika, yapay zeka, vergi ve gümrük prosedürlerini şimdiden yeniden şekillendirmektedir. Otomatik risk analizi sistemleri aracılığıyla, gümrük yetkilileri, değer düşüklüğü, yanlış tarife sınıflandırması, yanlış menşe veya potansiyel vergi kaçırma planları gibi yasa ihlalleriyle ilişkili atipik kalıpları tespit etmek için büyük veri hacimlerini gerçek zamanlı olarak işlemektedir.
ABD mahkemelerinde ırksal önyargı sergileyen COMPAS algoritmasının kullanımı gibi geçmiş vakalar, yüksek riskli kararlarda şeffaf olmayan otomatik sistemlere güvenmenin tehlikelerini vurgulamaktadır.
Meksika’da vergi ve gümrük denetimleri takdir yetkisi kapsamındadır; yani yetkililerin bir vergi mükellefinin neden incelemeye alındığını açıklama zorunluluğu yoktur. Ancak bu tür kararlar giderek algoritmalar tarafından yönlendirilirse, şeffaflık acil bir hukuki ve etik sorun haline gelir.
Yapay zekanın biyoteknoloji ve biyofarmasötiklere uygulanması, Çin Halk Cumhuriyeti tarafından yönetilen hassas bir biyodijital üstünlük stratejisinin temel itici gücünü temsil etmektedir. Bu, basit bir akademik evrim veya izole bir bilimsel ilerleme değil, küresel asimetrik bir bağımlılık yaratmak ve uluslararası bilimsel yönetişimi yeniden şekillendirmek üzere yapılandırılmış merkezi bir devlet planlama operasyonudur.
Önümüzdeki en önemli zorluk, yapay zekâ destekli vergi uygulamalarının temel yasal ilkelere uygun olmasını sağlamaktır.
News
Ne kadar çok sattığınız değil, “ne kadar nitelikli” sattığınız. Yani bu bir hacim yarışı değil, bir katma değer yarışıdır. Katma değeri yüksek teknoloji üretimi ve ihracatı, bir ülkenin sürdürülebilir kalkınmasında kritik bir rol oynuyor.
Yüksek teknoloji kapsamında neler var?
Belçika. Yüksek teknolojide Avrupa beşincisi. Nüfusa oranla birincisi. Biyoteknoloji piyasa değerinde kıta lideri. Almanya’nın önünde. 11.7 milyon nüfus. Yüksek teknoloji ihracatı 51 milyar dolar. İlaç ve kimya ihracatı 125 milyar dolar. Kişi başı ihracat 32.000 dolar. Kişi başı milli gelir 56.000 dolar. Toplam ihracat 377 milyar dolar.
Japonya (%17,55): Teknoloji devi olmasına rağmen ihracatı otomotiv ve ağır sanayi odaklı. Bu ürünler OECD sınıflandırmasında “orta-yüksek” teknoloji sayıldığı için bu listede payı düşük kalıyor.
Almanya (%17,98): Makine ve otomotiv lideri. Hacim devasa ancak “saf yüksek teknoloji” tanımı dışında kalan sanayi kolları nedeniyle oran dengeli görünüyor.
Çin’in Avrupa’ya ihracatındaki büyümenin son 20 yılda belirgin şekilde hızlandığını ve bu artışın büyük ölçüde yüksek teknoloji ürünlerinden kaynaklandığını gösteriyor.
Özellikle elektronik ve makine kategorileri toplam ihracatın omurgasını oluştururken, zamanla kimyasallar, metaller ve araçlar da bu büyümeye güçlü katkı vermeye başlamış. Buna karşılık tekstil ve tarım gibi daha geleneksel sektörlerin payı görece sınırlı kalmış.
Çin’in düşük katma değerli üretimden yüksek katma değerli, teknoloji yoğun üretime geçtiğini ve Avrupa pazarındaki konumunu bu dönüşüm sayesinde derinleştirdiğini ortaya koyuyor. Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) raporlarına göre de 2025 yılının ilk yarısında yapay zeka ile bağlantılı ürünlerin ticareti yüzde 20 arttı. Bu rakam, küresel ticaret büyümesinin yüzde 40’ını tek başına oluşturuyor.
Türkiye verilerinde net bir ivmelenme görüyoruz:
2022: %3,66
2023: %4,52
2024: %5,15
2025 yılında ortaya çıkan 82 milyar dış ticaret açığının 25.5 Milyar $ ı (%31 i) Yüksek Teknolojili ürün ithalatından kaynaklandı.
Türkiye’nin yüksek teknoloji ihracatı 9 milyar dolar. Bunun 4 milyarı havacılık ve savunma, 3.3 milyarı elektronik, 2.5 milyarı ilaç. Kişi başı ihracat 3.200 dolar.
Kişi başı milli gelir 15.000 dolar. Nüfus 85 milyon. Yüksek teknolojinin imalat ihracatındaki payı %3,6. Dünya ortalaması %10,4.
News
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), geçen hafta Haziran ayı gıda fiyat endeksini yayınladı. Tahıl fiyatları aylık bazda %3,5 düştü. Şeker fiyatları %5,7, süt ürünleri fiyatları ise %1,5 düştü. Genel endeks, neredeyse tüm ana kategorilerde düşüş gösterdi.
Mevcut enflasyon ortamında, bu gerçekten iyi bir haber olarak nitelendirilebilir; özellikle de gıda güvenliği doğrudan küresel düzeydeki emtia fiyat hareketlerine bağlı olan dünya çapındaki yüz milyonlarca hane için. Düşüş, hasat fazlalığından veya talep daralmasından kaynaklanmadı. Tek bir jeopolitik gelişmeden kaynaklandı: ABD ve İran arasında imzalanan geçici barış anlaşması, dünyanın petrolünün yaklaşık %20’sinin ve küresel emtia taşımacılığının önemli bir bölümünün geçtiği dar su yolu olan Hürmüz Boğazı’ndan ticaret akışını yeniden sağladı. Boğaz tehdit altındayken, gıda fiyatları gıda kıtlığından değil, gıdanın taşınmasının lojistiğinin öngörülemez hale gelmesinden dolayı yükseldi. Tehdit azaldığında ise fiyatlar da düştü.
Lojistik altyapısının düzelmesinden kaynaklanan fiyat düşüşü, üretim temellerindeki iyileşmeden kaynaklanan fiyat düşüşüyle aynı şey değildir. İlki, onu yaratan siyasi koşullar kadar hızlı bir şekilde tersine çevrilebilir. İkincisi ise, gelişmesi ve çözülmesi mevsimler süren, arz-talep dengesinde kalıcı bir değişimi yansıtır. Haziran ayında yaşananlar ise ilkine örnektir.
COVID tedarik zinciri aksamaları, Rusya’nın Ukrayna’yı işgal ederek dünyanın en büyük buğday ve ayçiçek yağı ihracat koridorlarından birini kesmesi, ardından gelen gübre fiyatlarındaki artış, tekrarlanan kuraklık döngüleri ve şimdi de kritik bir denizcilik geçiş noktasındaki jeopolitik risk. Her şok, aynı temel kırılganlığı ortaya koydu: küresel olarak entegre edilmiş, dayanıklılıktan ziyade verimlilik için optimize edilmiş bir gıda tedarik zinciri; burada bir düğümdeki aksama, fiyat baskısını bağlantılı her düğüme yayıyor.
Haziran ayındaki düşüş gerçek ve gelirlerinin en büyük payını gıdaya harcayan haneler bunu hissedecek. Ancak bu düşüşe yol açan koşullar – jeopolitik bir darboğaz üzerindeki kırılgan geçici anlaşma ve tahmincilerin şimdiden gelecek riski olarak adlandırdığı hava durumu modeli – Haziran rakamlarını güvenilecek bir tavan değil, izlenmesi gereken bir taban haline getiriyor.